Verduurzaming landbouw stokt door ongedekte meerkosten

Vooral biologische boeren kampen volgens de toezichthouder nog altijd met het probleem dat de hogere kosten van duurzame productie niet worden gedekt door een hogere opbrengstprijs. Volgens ACM-bestuursvoorzitter Martijn Snoep is extra actie noodzakelijk.

‘Zonder extra actie raakt de verduurzamingsdoelstelling voor de landbouw uit zicht. Boeren die overschakelen naar productie met minder milieubelasting maken extra kosten, maar krijgen daar in veel gevallen niet genoeg voor terug’, stelt Snoep. ‘Het prijsverschil moet daarom kleiner worden.’

Kosten hoger dan meerprijs

De monitor laat zien dat voor veel biologische producten de meerkosten hoger zijn dan de meerprijs die boeren ontvangen. Dat geldt onder meer voor aardappelen, sperziebonen, rode kool, wortelen, melk, kaas en varkensvlees.

Voor producten met keurmerken als Beter voor Natuur & Boer, On the way to PlanetProof en Beter Leven zijn de resultaten gunstiger. Daar worden de extra kosten gemiddeld vaker gecompenseerd, al geven deelnemende boeren aan dat die vergoeding vaak onvoldoende is.

Uit het hoofdrapport blijkt dat biologische productie in meerdere sectoren structureel minder rendabel is dan reguliere of anderszins duurzame productie. Voor melk, aardappelen en vollegrondsgroente ligt de rentabiliteit van biologische bedrijven significant lager.

Lagere opbrengst per hectare

De meerprijs voor biologische producten blijft volgens de onderzoekers achter bij de hogere productiekosten. Terwijl biologische bedrijven bovendien vaak kleinschaliger zijn en lagere opbrengsten per hectare of per dier realiseren.

Daartegenover staat dat de meerprijs voor duurzamere reguliere aardappelen, melk en varkensvlees gemiddeld wel groter of gelijk is aan de meerkosten. Toch ervaren veel boeren ook daar onzekerheid over de daadwerkelijke vergoeding. Vooral bij PlanetProof-producten is niet altijd inzichtelijk of en hoe een duurzaamheidspremie uiteindelijk bij de boer terechtkomt.

De ACM doet daarom opnieuw een aantal aanbevelingen aan het ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur (LVVN). Zo moet de vraag naar duurzame producten worden vergroot door het prijsverschil met gangbare producten te verkleinen.

Lees ook: 'Consument is doorslaggevende factor bij verduurzaming'

Volgens de toezichthouder kunnen milieu- en maatschappelijke kosten beter worden meegenomen in de prijs van reguliere producten. Daardoor worden duurzame alternatieven aantrekkelijker voor consumenten.

Bij de export van landbouwproducten wordt geen meerprijs ontvangen voor producten met keurmerken als PlanetProof en Beter voor. Daardoor gaat de meerwaarde verloren. De ACM adviseert daarom de positie van deze keurmerken ook voor de export te versterken.

Verder pleit de ACM voor meer samenwerking tussen producenten om hun onderhandelingspositie te verbeteren. Dat moet bijdragen aan een eerlijkere verdeling van kosten, opbrengsten en marges in de voedselketen. Volgens de toezichthouder zijn dergelijke maatregelen noodzakelijk om te voorkomen dat verduurzaming voor boeren financieel onaantrekkelijk blijft.

Internationale waardering

Volgens LTO Nederland laat de Agro-Nutri Monitor ook zien dat Nederlandse producenten internationaal vooroplopen, terwijl die extra inspanningen op buitenlandse markten niet altijd worden herkend of beloond. Het versterken van de internationale waardering voor Nederlandse duurzaamheidsinspanningen verdient daarom nadrukkelijk aandacht.

Het gelijke speelveld met geïmporteerde producten verdient volgens de belangenbehartiger ook meer aandacht. Producten die elders onder lagere Nederlandse kwaliteits- en duurzaamheidsstandaarden worden geproduceerd zouden hier niet op de markt moeten komen.

LTO Nederland roept overheid, ketenpartijen en maatschappelijke organisaties op om gezamenlijk te werken aan een duurzaam verdienmodel voor de landbouw. Alleen wanneer maatschappelijke waarde ook daadwerkelijk economische waarde krijgt, kan de verduurzaming van de Nederlandse landbouw verder worden versneld, aldus de land- en tuinbouworganisatie.