Aantrekkende markten geven akkerbouwers weer wat lucht

‘Tot juli was het beeld behoorlijk negatief, vooral door de lage aardappelprijzen. Daarna ging het plotseling in een versnelling’, bevestigt Gea Bakker van Rabobank. Ook Jan de Ruyter van ABN AMRO ziet dat ‘het sentiment is omgeslagen’, al merkt hij dat ondernemers tegelijkertijd terughoudender zijn geworden met nieuwe investeringen.

Voorzitter Tineke de Vries van de LTO-vakgroep Akkerbouw spreekt eveneens van een beter perspectief dan een jaar geleden, maar plaatst direct kanttekeningen. ‘Veel agrarische markten zijn opnieuw ongelofelijk volatiel. Nu lijkt het positief, maar het evenwicht is fragiel en het kan ook zomaar weer de andere kant op gaan.’ Bovendien wijst ze op fors gestegen kosten voor beregening, kunstmest en financiering.

Dat de stemming niet overal gelijk is, blijkt uit de grote regionale verschillen. Volgens De Vries zijn er in Zeeland en op zandgronden in Noord-Brabant, Limburg en Gelderland bedrijven die van een hectare niet meer dan 25 ton uien rooien of 35 ton aardappelen met een fijne maatsortering. In het noorden en midden van Nederland lijken de vooruitzichten juist beter.

Accountant Henk Verheuvel van Visser & Visser noemt de situatie vooral in delen van Zeeland zorgelijk. De verbeterde prijzen maken niet alles goed. ‘De prijs mag dan beter zijn, maar als er simpelweg te weinig product van het land komt, maak je dat niet meer goed.’

De omslag in het sentiment betekent dan ook niet dat een nieuwe investeringsgolf op komst is. Banken adviseren ondernemers vooral om te investeren in weerbaarheid. Waterbeschikbaarheid, bodemkwaliteit en precisietechniek worden daarbij steeds belangrijker. ‘Investeer in weerbaarheid en ga niet overmechaniseren’, stelt Bakker.

Eerder dit jaar was de aardappelmarkt slecht. Het kantelpunt volgde toen bleek dat vroege aardappelen door droogte weinig opbrachten. Door de onverwachte schaarste begonnen de noteringen op de markt snel op te lopen. Medio juli steeg de prijs door droogte en schaarste van enkele euro’s naar ongeveer 25 euro per 100 kilo. Dit geeft Nederlandse akkerbouwers weer wat perspectief, ook al kan niet iedere ondernemer direct profiteren.

Een groot deel van de aardappelen van oogst 2026 is bij veel telers al eerder vastgelegd tegen prijzen die een kwart lager zijn dan voorgaande jaren. Daar komt bij dat de productiekosten dit jaar flink zijn gestegen.

‘Door de droogte moesten veel akkerbouwers intensief beregenen en met de huidige dieselprijzen betekent dat een behoorlijke lastenverzwaring’, zegt voorzitter Tineke de Vries van LTO-vakgroep Akkerbouw. Ook wordt kunstmest opnieuw duurder en lopen de financieringslasten op, door de hogere rente. ‘Dat moeten we allemaal meerekenen.’

De ruimte om na dit seizoen te investeren, laat zich volgens De Vries moeilijk voorspellen. Ze stoort zich eraan dat akkerbouwers nauwelijks mogelijkheden hebben om in goede jaren een buffer op te bouwen.

‘Na een goed jaar staat de fiscus al snel op de stoep om te innen. De mogelijkheid om goede jaren met slechte te verrekenen, is er niet meer’, aldus De Vries. Als telers investeren, verwacht de vakgroepvoorzitter vooral belangstelling voor AI-gestuurde technologie en modernere spuitmachines.

Ook Rabobank en ABN AMRO voorzien niet direct een investeringshausse. Gea Bakker, sectormanager akkerbouw bij die eerste bank, ziet 2026 niet als een uitzonderlijk goed of slecht jaar. Na de sterke jaren 2022 tot en met 2024 ligt het investeringstempo lager.

Daarbij is het beeld dat vooral machine-investeringen worden gedaan onjuist, benadrukt Bakker. Veel geld gaat naar grond, maar de laatste jaren is door akkerbouwers ook fors geïnvesteerd in selectierobots, sorteertechniek en precisielandbouw.

Buffers aanvullen

Sectorexpert Jan de Ruyter van ABN AMRO constateert dat goede jaren bij akkerbouwers zijn benut om buffers aan te vullen, investeringen uit eigen middelen te betalen en schulden af te lossen. Een tijdelijke prijsverbetering leidt daardoor niet meteen tot grote aankopen.

Bij financieringsaanvragen kijkt de bank naar de meerjarenstrategie, het verdienmodel, de terugverdientijd en toekomstige financieringslasten. ‘We zijn de medebewaker van het verdienmodel van boeren en tuinders’, verduidelijkt De Ruyter.

Bakker noemt duidelijke richtingen waar ondernemers naar moeten kijken. Ze adviseert gericht te investeren. ‘Bodemverbetering, lichtere machines tegen bodemverdichting en precisielandbouw kunnen helpen efficiënter met middelen om te gaan.’

Tijdig inzicht in inkomen rendeert
Fiscaal goede jaren kunnen niet meer worden verrekend met mindere jaren, omdat de middelingsregeling sinds 2023 niet meer geldt. Het risico op een toptarief bij de belasting is daarmee significant vergroot.

Accountants blijven waarschuwen om tijdig inzicht te krijgen in inkomens. Des te beter agrarisch ondernemers inzichtelijk hebben dat een toptarief dreigt, des te groter zijn de mogelijkheden om dat tijdig te voorkomen. Investeringsregelingen en kostenaftrekmogelijkheden zijn vroegtijdig beter toe te passen dan op het laatste moment.

Bij machines moet de schaal van het bedrijf leidend zijn. ‘Een bestaande spuit aanpassen, kan soms logischer zijn dan een volledig nieuwe machine aanschaffen’, stelt de Rabobank-sectormanager. Ook samenwerking met buren kan bij een kostbare spotsprayer het investeringsrisico beperken. Grond vormt daarop een uitzondering.

‘Komt een passend perceel van de buren te koop, dan kan het verstandig zijn om dat moment te benutten’, laat Bakker weten. De grondmobiliteit is laag en een betere verkaveling kan structureel voordeel opleveren.

Levensfase en bedrijfsopvolging tellen volgens Bakker ook mee. ‘Voor een bedrijf dat binnenkort wordt overgenomen, kan het onverstandig zijn om de opvolger met zware financieringslasten op te zadelen.’

Kansen buiten het erf

Volgens De Ruyter zijn er ook kansen buiten het erf. ‘Akkerbouwers zouden in navolging op bijvoorbeeld de melkveehouderij en glastuinbouw meer kunnen samenwerken in afzet en marktinformatie. Meerjarige samenwerking met afnemers kan voor meer stabiliteit zorgen en investeringen beter ondersteunen.’

Verder geeft Bakker aan dat water ondertussen een bepalender investeringsvraagstuk wordt. Ze verwacht geen standaardoplossing, maar gaat uit van maatwerk. ‘Dit betekent zoet water vasthouden of infiltreren, efficiënter beregenen of op gebiedsniveau samenwerken.’

Vooral in Zuidwest-Nederland en in andere kustgebieden nemen de gevolgen van verzilting en droogte toe. Soms kan ook een aangepast bouwplan helpen, bijvoorbeeld met gewassen die beter bestand zijn tegen weersextremen. Maar dat is economisch niet altijd aantrekkelijk, omdat alternatieven als graan en vlas vaak een lager saldo opleveren, realiseert Bakker zich.

Invloed van waterbeschikbaarheid

De waterbeschikbaarheid vergroot de verschillen tussen bedrijven, meldt accountant Henk Verheuvel van Visser & Visser, een accountantskantoor met zestien vestigingen verspreid over Nederland. ‘Bedrijven die niet kunnen beregenen, zoals in Zeeland, zien in vaak sterk tegenvallende opbrengsten.’

Verheuvel wijst erop dat de belangstelling voor waterbassins, opslagvoorzieningen en irrigatiesystemen groeit. Daarbij zijn subsidies en vergunningen vaak doorslaggevend. ‘Het zijn forse bedragen die moeten worden uitgegeven voor iets waarvan het rendement pas op langere termijn zichtbaar wordt. Zonder steunregelingen wordt die stap voor veel bedrijven moeilijker.’

De Vries stelt dat voor verbetering van het waterbeheer op nationaal en Europees niveau belangrijke besluiten nodig zijn die niet langer moeten worden uitgesteld. Want een droog groeiseizoen zoals 2026 drukt volgens de bestuurder de akkerbouwers opnieuw met hun neus op het feit dat telen zonder de beschikbaarheid van goed water een steeds grotere uitdaging wordt.

Dure landbouwmachines

Bij investeringen in machines overheerst terughoudendheid. Trekkers en andere werktuigen zijn sterk in prijs gestegen, terwijl de sector de afgelopen jaren al behoorlijk heeft geïnvesteerd. Verheuvel: ‘Als bestaande machines nog enkele jaren meekunnen, wordt een investering vaak uitgesteld.’

De liquiditeitspositie verschilt eveneens per bedrijf. Telers die vorig jaar tijdig verkochten of goede contracten afsloten, hebben vaak reserves. Ondernemers die tegen lage prijzen verkochten en nu tegenvallende opbrengsten hebben, ervaren meer financiële druk.

Toch ziet Verheuvel geen sectorbreed liquiditeitsprobleem. ‘Er zijn bedrijven die het lastig hebben, maar weer andere ondernemers hebben nog voldoende buffers om een minder jaar op te vangen.’ Ook Bakker ziet dat de liquiditeitspositie van Rabobank-klanten niet veel afwijkt van andere jaren, maar dat het wel verschilt per regio.

Voor De Vries vraagt niet alleen de waterbeschikbaarheid om snelle besluiten. Ook het gewasbeschermingsdossier en de vergunningverlening voor bedrijven bij natuurgebieden drukken op de sector. ‘Er is veel onduidelijk over onze rechtszekerheid en dat drukt toch wel de stemming, ook als de opbrengstprijzen gunstiger lijken.’