Pioenrozentelers Opmeer overvallen door handhaving bestemmingsplan

De brief die de pioenrozentelers op 20 augustus ontvingen, kwam voor velen als een donderslag bij heldere hemel. De gemeente kondigde handhaving aan omdat op de betreffende percelen pioenrozen worden geteeld, terwijl daar volgens het bestemmingsplan alleen akkerbouw is toegestaan. Het gaat om 23 percelen. De kwestie begon op 20 maart, toen Groene Arabesk namens MOB een handhavingsverzoek indiende. Omdat de gemeente niet tijdig besloot, volgde een ingebrekestelling. Inmiddels loopt hierover ook een procedure bij de rechtbank.

Voor de pioenrozentelers is vooral de aanleiding moeilijk te begrijpen. Pioenrozen vormen een bijzondere teelt binnen de land- en tuinbouw. Een perceel staat meerdere jaren achter elkaar vol met pioenrozen, afhankelijk van het bedrijf en de teeltwijze tot ongeveer vijf jaar. Daarna verdwijnen de planten en duurt het vaak vijftien jaar of langer voordat opnieuw pioenrozen worden geteeld.

Juist de roulatie van grond is in de landbouwpraktijk belangrijk. Agrarisch ondernemers wisselen percelen uit en grond wordt regelmatig voor een beperkt aantal jaren voor een ander gewas gebruikt. Het juridische probleem zit daarom in de vraag hoe scherp de grens tussen akkerbouw en tuinbouw in de praktijk is.

Geen agrarische bestemming

Het juridische probleem zit in het voormalige bestemmingsplan Landelijk gebied Opmeer 2014. De betreffende percelen hebben onder meer een bestemming ‘agrarisch’. Andere percelen vallen onder ‘agrarisch met waarden – openheid’ of ‘agrarisch met waarden – reliëf’. Uit onderzoek van de gemeente blijkt dat binnen de bestemming ‘agrarisch’ alleen akkerbouwbedrijven met een grondgebonden agrarische bedrijfsvoering zijn toegestaan. Pioenrozenteelt wordt niet met name genoemd. Dat is wel het geval bij de reizende bollenteelt. Volgens MOB valt de pioenrozenteelt daardoor niet onder de gebruiksmogelijkheden van de agrarische bestemming.

Dat betekent dat iets wat in de dagelijkse praktijk als landbouw wordt beschouwd, juridisch een andere bestemming kan hebben. Telers ruilen percelen, huren grond voor enkele jaren of laten gewassen rouleren. Voor bolgewassen heeft gemeente Opmeer in het verleden rekening gehouden met die vorm van wisselend grondgebruik. Dat betekent niet automatisch dat een vergelijkbare tijdelijke teelt op alle andere agrarische percelen is toegestaan.

Nog geen oplossing

Voorzitter Evert Lassche van LTO Noord-afdeling West-Friesland vindt de situatie opmerkelijk. ‘Gemeente Opmeer is in de praktijk zeker landbouwvriendelijk. Maar ze heeft wel lang geaarzeld met het oppakken van het verzoek tot handhaving.’ Vervolgens zijn de betreffende percelen gecontroleerd. Daaruit bleek dat op een aantal percelen daadwerkelijk pioenrozen stonden en dat deze teelt volgens het bestemmingsplan strijdig is met de bestemming. Na de ingebrekestelling moest de procedure worden voortgezet.

Op 7 september kwam de kwestie aan de orde tijdens een door LTO Noord/KAVB georganiseerd spoedoverleg met de betrokken pioenrozentelers. Voor de telers is vooral de mogelijke schade een belangrijk punt. Een pioenrozenteelt kan jarenlang op een perceel staan. Als de teelt tussentijds moet worden beëindigd, betekent dat niet alleen het verlies van het gewas, maar ook van een investering die over meerdere jaren is opgebouwd.

Nog mogelijkheden

De vooraankondiging betekent nog niet dat op ieder perceel definitief een last onder dwangsom wordt opgelegd. De eigenaren kunnen een zienswijze indienen. Volgens Lassche zijn er nog mogelijkheden om de situatie op te lossen. ‘De gemeente kan een besluit nemen om de huidige situatie te legaliseren en voornemens te zijn dat op te nemen in een nieuw omgevingsplan. Ook kan zij de pioenrozenteelt opnemen als mogelijke uitzondering binnen het huidige bestemmingsplan.’ LTO Noord gaat hierover inspreken tijdens de gemeenteraadsvergadering.

Gemeente Opmeer heeft vooralsnog geen definitief besluit genomen over de handhaving of een eventuele wijziging van het omgevingsplan. Voor de pioenrozentelers blijft het spannend. Een teelt die in de dagelijkse praktijk al jaren onderdeel is van het agrarische landschap, blijkt juridisch niet op alle percelen te passen. Volgens Lassche is de kwestie bovendien een waarschuwing voor andere tuinbouwgebieden. ‘Tuinbouw Nederland doet er goed aan nu zelf nog beter te kijken naar de actuele omgevingsplannen van hun gemeenten.’