Zoet water krijgt dubbele impuls in Zeeland

In de provincie Zeeland valt over het hele jaar bezien voldoende regen. Het probleem is dat dit water vaak niet beschikbaar is wanneer het gewas erom vraagt. Met een neerslagtekort van bijna 400 millimeter behoorde 2025 volgens de provincie tot een van de droogste jaren ooit gemeten. Ook 2026 begon uitzonderlijk droog.

Om dit probleem het hoofd te bieden, heeft waterschap Scheldestromen een digitale grondwaterkansenkaart gepubliceerd. Tegelijkertijd wil de provincie Zeeland 3,3 miljoen euro beschikbaar stellen voor waterbassins op agrarische bedrijven. ZLTO-bestuurder en agrariër Hendrik Jan ten Cate is blij met de initiatieven. ‘Zoet water heeft voor ons een van de hoogste prioriteiten. De beschikbaarheid ervan is zeer belangrijk.’

De grondwaterkansenkaart brengt bestaande kennis over de Zeeuwse ondergrond, de grondwaterstanden en het zoutgehalte van het grondwater samen. Ondernemers kunnen een locatie opzoeken en zien welke technieken daar mogelijk kansrijk zijn. Het gaat onder meer om peilgestuurde drainage, antiverziltingsdrainage, kreekruginfiltratie en ondergrondse waterberging.

Hulp bij beslissingen

‘Zo’n kansenkaart kan helpen om beslissingen te nemen. Ondernemers die nog zoekende zijn, krijgen een richting waarin ze kunnen denken. Met aanvullend onderzoek kunnen ze vervolgens betere keuzes maken’, zegt Ten Cate. Dat onderzoek blijft nodig. De kaart is gebaseerd op regionale gegevens en biedt geen garantie dat een techniek op een specifiek perceel ook echt uitvoerbaar is. Bodemopbouw, grondwaterstand, zoute kwel en mogelijkheden voor aanvoer of infiltratie verschillen lokaal sterk.

Lees ook: Zeeuwse ondernemers zetten tegenslag om in een kans

Ten Cate heeft op zijn bedrijf een voordeel ten opzichte van veel andere ondernemers in de provincie. ‘Wij hebben het geluk dat er zoet water in de sloten zit, doordat ons gebied water uit het Volkerak-Zoommeer aangevoerd krijgt. In de meeste delen van Zeeland hebben ondernemers die externe aanvoer niet. Daar zoeken boeren naar andere bronnen en manieren om regen te bewaren.’

Ten Cate wijst op proefboerderij Rusthoeve in Colijnsplaat. Een deel van de percelen ligt daar in samengestelde drainage. Het opgevangen water stroomt tijdens natte perioden naar een bassin van ruim 15.000 kubieke meter. ‘Als de grondwaterkansenkaart peilgestuurde drainage als kansrijk aanwijst voor een gebied, dan kan dat voor een ondernemer aanleiding zijn om die mogelijkheid verder te onderzoeken’, legt de bestuurder uit.

Subsidieregeling

Waar de kaart de mogelijkheden onder de grond zichtbaar maakt, moet de subsidie investeringen op het erf losmaken. De provincie Zeeland wil de regeling voor waterbassins op woensdag 2 december 2026 openen. Volgens de huidige planning kunnen landbouwers dan tot en met vrijdag 26 februari 2027 een aanvraag indienen. De precieze voorwaarden, subsidiepercentages en beoordelingscriteria zijn nog niet bekendgemaakt.

Lees ook: Zeeland test grootschalige ondergrondse opslag van zoet water

Op dinsdag 29 september licht Zeeland de regeling toe, tijdens een bijeenkomst in Heinkenszand. Ook de landschappelijke inpassing van de bassins komt daar aan bod. Ten Cate is blij dat de provincie geld reserveert voor zoetwateropslag. En hij ziet meer mogelijkheden. ‘Door de kansenkaart en de financiële ondersteuning te verbinden, kan nog meer beweging ontstaan. Als je weet dat er zoet water onder je perceel zit en je weet dat je subsidie kunt krijgen voor een bassin, dan ontstaat een mooie koppelkans.’

Ten Cate hoopt wel dat de provincie bij volgende subsidierondes ook kijkt naar andere technieken die als kansrijk naar voren komen. ‘Denk aan bij een locatie passende maatregelen voor infiltratie of ondergrondse opslag. Zo verschuift de aanpak van één afzonderlijke investering naar een combinatie die past bij bodem, watersysteem en bedrijf.’

Opschalen is lastig

Er is wel een knelpunt. ‘Bovengrondse opslag is goed, maar de kansenkaart laat zien dat ondergrondse wateropslag ook mogelijkheden biedt’, stelt Ten Cate. Infiltratie en ondergrondse buffering zijn volgens de bestuurder nu lastig op te schalen. Initiatiefnemers lopen tegen regels aan die niet zijn geschreven voor deze relatief nieuwe toepassingen. ‘We moeten water op een verantwoorde manier kunnen infiltreren, zonder tegen onnodige regels aan te lopen.’

ZLTO gaat ondergrondse waterbuffering in 2027 verder verkennen en trekt voor aanpassing van landelijke regels samen op met LTO Nederland. Het vraagstuk stopt volgens Ten Cate niet bij de provinciegrens. ‘Ook Noord-Brabant kan leren van de Zeeuwse kaart. Er wordt nog te makkelijk gezegd dat ondergrondse opslag daar niet kan, maar er zullen echt plaatsen zijn waar het wel kansen biedt. Daarvoor moet de ondergrond gedetailleerder in beeld worden gebracht. Boeren moeten op perceelniveau kunnen zien welke mogelijkheden er op hun bedrijf liggen.’

Van drainage tot ondergrondse waterbel
De grondwaterkansenkaart laat voor diverse technieken zien waar deze mogelijk kansrijk zijn. Bij peilgestuurde drainage kan een ondernemer het uitstroomniveau regelen, waardoor neerslag langer in de bodem blijft. Antiverziltingsdrainage ligt dieper en vangt zoute kwel af, zodat de zoete regenwaterlens zich beter kan ontwikkelen. Dubbele drainage combineert beide functies. Een diep systeem voert zoute kwel af, terwijl een hoger systeem zoet water vasthoudt of opvangt voor hergebruik.
Bij kreekruginfiltratie gaat zoet water via drainage de zandige ondergrond van een kreekrug in. Dat vergroot de watervoorraad voor het groeiseizoen. Bij ondergrondse waterberging onder een kleilaag wordt zoet water in een zandlaag geïnfiltreerd. Een Freshmaker brengt zoet water via een horizontale put in de bodem en pompt dieper zout water weg.
De kaart is een eerste verkenning. Welke techniek uitvoerbaar is, hangt af van bodem, grondwaterstand, zoutgehalte, beschikbaarheid van infiltratiewater en vergunningen. Aanvullende metingen en onderzoek blijven daarom nodig.