‘Met een rechts blok kunnen we VVD en CDA ook overtuigen’

Tijdens het debat voor de zomer over de stikstofbrief stak JA21-Kamerlid Maarten Goudzwaard zijn hand uit naar landbouwminister Jaimi van Essen. De partij is bereid onderdelen van zijn stikstofaanpak te steunen als hij tegemoetkomt aan enkele grote bezwaren. De bewindsman weigerde tot nu toe die ruimte te geven, maar JA21 geeft niet op.

Betekent de weigering van Van Essen dat JA21 het pakket niet zal steunen?

‘Er moet wel beweging komen in dit dossier dat al jaren vastzit. Veel boeren kampen met onzekerheid over hun vergunningen. Maar dat betekent niet dat wij elk voorstel van het kabinet steunen. Wat er nu ligt, vinden wij op belangrijke onderdelen niet werkbaar. Uiteindelijk moet een pakket niet alleen juridisch overeind blijven, maar ook uitvoerbaar zijn voor ondernemers.’

Wat is uw grootste bezwaar tegen de plannen?

‘Vooral de omvang van de voorgestelde zoneringen. Onderzoeken laten zien dat de neerslag van ammoniak beperkt blijft tot 250 meter van een bedrijf. Is een zonering van een kilometer dan wel te rechtvaardigen? Wij zijn tegen maatregelen die niet in verhouding staan tot het probleem dat ze moeten oplossen.’

‘Een ander voorbeeld is grondgebondenheid. 2,6 grootvee-eenheden (GVE) per hectare voelt voor ons als een krimpmaatregel die via een andere route wordt ingevoerd. Een norm zoals die in het initiatiefvoorstel van Pieter Grinwis van 4,0 GVE lijkt mij een stuk realistischer.’

Kan dit voor JA21 een reden zijn om alle voorstellen niet te steunen?

‘Dat hangt af van de uiteindelijke uitwerking. De Kamer krijgt de komende maanden verschillende wetsvoorstellen voorgelegd. Die zullen wij afzonderlijk beoordelen. Maar uiteindelijk telt het totaalpakket. Als de minister de grootste bezwaren niet wegneemt, krijgt hij onze steun niet.’

U sprak over de vorming van een rechts tegenblok. Welk gewicht biedt dat?

‘Met partijen als ChristenUnie en SGP zitten we op één lijn en als wij genoeg weten aan te passen, hoop ik dat BBB ook aansluit. Daarmee ontstaat een blok dat groot genoeg is om invloed uit te oefenen in de Eerste Kamer. Daarmee kun je ook CDA en VVD proberen te overtuigen. Ik merk namelijk dat de zorgen over deze plannen veel breder leven dan alleen bij de oppositie. Ook binnen de coalitie wordt gezien hoeveel impact dit pakket heeft op boerenbedrijven.’

Tegen wie richt dat tegenblok zich vooral?

‘PRO heeft snel duidelijk gemaakt dat zij afhaakt zodra het kabinet het pakket gaat afzwakken. Daarmee helpt die partij volgens mij een extreem en weinig populair pakket door het parlement te loodsen. Dat vinden wij onverstandig. Er is juist behoefte aan een realistischer alternatief dat zowel juridisch houdbaar is als werkbaar voor ondernemers. Daarom is het belangrijk dat er van rechts een serieus tegenvoorstel komt.’

Ziet u Forum voor Democratie en de Groep Markuszower zich aansluiten bij dat blok?

‘Dat zie ik niet snel gebeuren. Wat mij betreft schiet Forum voor Democratie door de andere kant op. Je kunt kritiek hebben op de manier waarop het stikstofbeleid de afgelopen jaren is vormgegeven, maar als je volledig ontkent dat er een probleem bestaat, kom je niet verder. Dan blijf je zitten met juridische uitspraken en handhavingsverzoeken. Daar help je boeren uiteindelijk niet mee.’

JA21 erkent dus dat er wel degelijk een stikstofprobleem is?

‘Ja. Er liggen uitspraken van Nederlandse rechters en het Europese Hof waar je niet zomaar omheen kunt. Die realiteit moet je onder ogen zien. Er zal iets moeten gebeuren om vergunningverlening weer mogelijk te maken en rechtszekerheid te bieden aan PAS-melders en andere ondernemers. Maar erkennen dat er een probleem is, betekent niet dat je ieder voorstel moet accepteren. Ook hier geldt dat proportionaliteit voor ons de maatstaf is.’

Hoe kijkt u naar de boerenprotesten?

‘Ik begrijp het gevoel van onmacht heel goed. Boeren hebben de afgelopen jaren voortdurend nieuwe regels en kosten op zich af zien komen. Bij werkbezoeken hoor ik verhalen van ondernemers die alleen al door het wegvallen van de derogatie tegen tienduizenden euro’s aan extra kosten aanlopen. Als daar vervolgens nog zware stikstofmaatregelen bovenop komen, is dat voor veel bedrijven nauwelijks vol te houden.’

Actievoerders eisen dat de stikstofbrief volledig van tafel gaat. Is dat realistisch?

‘Nee. Hoe begrijpelijk de boosheid ook is, daarmee verdwijnen de juridische problemen niet. In de veehouderij staat 60 procent van de vergunningen ter discussie. De juridische onzekerheid blijft dan bestaan. Uiteindelijk moet er een oplossing komen die juridisch standhoudt en draagvlak heeft in de sector. Het simpelweg wegstemmen van alle plannen brengt die oplossing niet dichterbij.’

Waar is JA21 wel voor?

‘De landbouw heeft sinds 1990 al fors gereduceerd en de opgave richting 2035 wordt alleen maar ingewikkelder. De volgende fase van stikstofreductie vraagt daarom des te meer om innovatie. Daar moeten dan vanzelfsprekend ook voldoende financiële middelen tegenover staan. JA21 wil de stikstofuitstoot terugdringen door innovatie en boeren perspectief te bieden, in plaats van bedrijven lukraak uit te kopen. Daarbij vertrouwen we op de kennis en expertise van provincies.’

Woordvoerder portefeuille LVVN
Maarten Goudzwaard (46) is geboren in Ferwerderadeel en woont in Leeuwarden. In 2019 werd hij namens Forum voor Democratie lijsttrekker en lid van Provinciale Staten van Friesland. In december 2020 verruilde hij Forum voor Democratie voor JA21. Het jaar erop werd hij beleidsmedewerker van de Tweede Kamerfractie. Van 10 maart tot 30 juni 2022 verving hij Nicki Pouw-Verweij als Kamerlid vanwege zwangerschapsverlof. Bij de Tweede Kamerverkiezingen in 2025 behaalde Goudzwaard zelf een zetel. Op 12 november 2025 werd hij geïnstalleerd als Kamerlid. Sindsdien is hij woordvoerder op de portefeuille Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur (LVVN). Hij is ook ondervoorzitter van de Kamercommissie voor LVVN.

Volg de laatste berichtgeving over de stikstofaanpak op onze themapagina nieuweoogst.nl/stikstof