Klimaatverandering levert Nederlandse boeren en tuinders ook kansen op

Dat blijkt uit twee rapporten van Wageningen Social & Economic Research die zijn opgesteld in opdracht van het ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur. De rapporten zijn deze week naar de Tweede Kamer gestuurd.

Door de opwarming van het klimaat schuiven klimaatzones in Europa naar het noorden. Landen in Zuid-Europa krijgen vaker te maken met hitte en droogte, terwijl Nederland juist geschikter wordt voor bepaalde teelten. Zo wordt het groeiseizoen langer en kunnen sommige gewassen beter groeien of leveren ze hogere opbrengsten.

Ook ontstaan mogelijkheden voor nieuwe teelten die nu vooral in Zuid-Europa voorkomen, zoals druiven. Daarnaast kan Nederland een belangrijkere rol krijgen als voedselleverancier binnen Europa, vooral in jaren waarin oogsten in andere landen tegenvallen. De sterke positie van Nederland in handel, logistiek en kennis versterkt die rol.

Toenemende risico’s

Tegelijkertijd neemt het aantal risico’s voor boeren en tuinders toe. Klimaatverandering leidt tot meer droogte en hitte, vooral op zandgronden, en tot verzilting in kustgebieden. Ook neemt de druk van plagen en ziektes toe door mildere winters, terwijl extreme neerslag juist vaker voor wateroverlast kan zorgen. Dit alles maakt opbrengsten minder zeker en vergroot de teeltrisico’s. Volgens het rapport zijn de voordelen van een langer groeiseizoen onvoldoende om deze nadelen te compenseren.

Lees ook: Klimaat wordt geopolitiek risico: land- en tuinbouw in de frontlinie

Om toekomstbestendig te blijven, schetst het rapport vier belangrijke richtingen voor de sector. Zo kan Nederland zich verder ontwikkelen als stabiele leverancier van voedsel binnen Europa door flexibel te produceren en snel in te spelen op tekorten. Tegelijk zal de landbouw meer moeten produceren binnen strikte grenzen, waarbij minder grond beschikbaar is en duurzaamheid centraal staat.

Ook wordt verwacht dat teelt in kassen verder zal groeien, omdat daar het klimaat beter controleerbaar is en risico’s kleiner zijn. Tot slot wijst het rapport op een verschuiving naar gewassen met een hogere waarde, zoals peulvruchten en andere plantaardige eiwitten, die beter passen bij het veranderende klimaat en de vraag van consumenten

Prijsstijgingen

Wereldwijd zorgt klimaatverandering ervoor dat prijzen van landbouwproducten stijgen. Dit komt doordat oogsten in verschillende delen van de wereld vaker mislukken door extreme weersomstandigheden. Voor boeren in de EU kan dat gunstig zijn, doordat ze hogere prijzen krijgen voor hun producten, maar tegelijkertijd stijgen ook de kosten, bijvoorbeeld voor veevoer en andere grondstoffen.

Europa produceert veel voedsel zelf, maar blijft afhankelijk van import van onder andere soja voor veevoer, plantaardige oliën en producten zoals cacao en tropisch fruit. Deze producten worden kwetsbaarder door klimaatverandering, omdat opbrengsten in delen van Afrika en Zuid-Amerika onder druk staan door droogte en hitte. Hierdoor nemen zowel de prijs als de onzekerheid toe.

Veehouders de klos

Vooral veehouders kunnen hierdoor geraakt worden. De prijs van soja en andere veevoergrondstoffen kan stijgen, wat leidt tot hogere voerkosten. Hoewel er alternatieven zijn, zijn die vaak duurder of minder eenvoudig toepasbaar in de praktijk.

Nederland heeft sterke uitgangspunten, zoals kennis, technologie en een sterke exportpositie, maar die zijn niet vanzelfsprekend voldoende voor de toekomst, stellen de opstellers van de rapporten. Om concurrerend te blijven, zullen boeren en tuinders zich moeten aanpassen aan een veranderend klimaat, strengere regels en nieuwe marktkansen. Wie daarin slaagt, kan profiteren van de kansen die klimaatverandering ook biedt, zo luidt de conclusie van het rapport.

Strategische uitdaging

‘De rapporten versterken het inzicht dat klimaatverandering niet alleen een ecologische, maar ook een strategische en economische uitdaging vormt voor Europese voedselzekerheid’, schrijft landbouwminister Jaimi van Essen in een schriftelijke reactie.

De minister meldt dat er op vele manieren en in samenwerking met diverse partijen wordt gewerkt aan deze opgaven. Zo zet het kabinet in op voedselzekerheid door het versterken van de weerbaarheid van de voedselvoorzieningsketen. ‘Hiermee wordt voedsel onderdeel van de nationale vitale infrastructuur.’