Palmolieruzie tussen EU en Indonesië zet Nederlandse export onder druk

Europa wil de invoer van Indonesische palmolie als biobrandstof in 2030 hebben afgebouwd. Volgens Brussel wordt onvoldoende aangetoond dat geen regenwoud meer wordt gekapt voor de productie. Indonesië reageert woedend en spreekt van groen protectionisme. 'Europa legt de lat voor palmolie hoger dan voor Europese biobrandstoffen om de eigen markt te beschermen. Onze boeren worden de dupe', aldus minister van Handel Budi Santoso in The Jakarta Post.

Santoso schakelde de Wereldhandelsorganisatie (WTO) in die Jakarta deels gelijk gaf. Volgens de WTO kan de Europese Richtlijn Hernieuwbare Energie (RED II) discriminerend uitpakken en leiden tot oneerlijke concurrentie. Tegelijk stelt de internationale handelsorganisatie dat de Europese Unie (EU) het recht heeft om zijn eigen duurzaamheidsbeleid te voeren. Jakarta wil dat Brussel de regels versoepelt, maar die weigert.

Indonesië dreigt daarop met harde tegenmaatregelen, variërend van strengere controles op Europese producten tot hogere importheffingen. De minister liet al weten dat Indonesië de zuivel liever uit Australië en Nieuw-Zeeland haalt, als de EU geen water bij de wijn doet.

Voor de zuivelsector kan dat directe gevolgen hebben. Nederland is een belangrijke leverancier van melkpoeder en kaas aan Indonesië, met een jaarlijkse exportwaarde van ruim 150 miljoen euro. De zuivelmarkt groeit bovendien snel, met gemiddeld 7 procent per jaar.

Overheidsprogramma's

Niet alleen neemt de vraag naar gezonde zuivelproducten toe door de groeiende middenklasse, maar ook door overheidsprogramma's. Zo speelt melk een grote rol in het gratis lunchprogramma van president Prabowo Subianto voor miljoenen scholieren en zwangere vrouwen.

'Indonesië is een belangrijke markt voor zuivel. Als de grootste economie van Zuidoost-Azië biedt het een aanzienlijke groeipotentie', aldus een woordvoerder van Frisian Flag, een dochteronderneming van FrieslandCampina in Indonesië.

De woordvoerder noemt het handelsakkoord tussen Europa en Indonesië (CEPA) van afgelopen jaar een mijlpaal. Het bedrijf hoopt dat de huidige ruzie over de palmolie daar geen invloed op heeft. 'Het verdrag geeft een impuls aan de zuivelsector door lagere tarieven en een betere markttoegang. Maar het moet nog wel worden ondertekend.'

Frisian Flag volgt de handelsruzie tussen Brussel en Jakarta nauwgezet, vertelt de woordvoerder. 'Samen met onze partners in Indonesië zorgen we ervoor dat de toelevering stabiel blijft, zodat we in het hele land kunnen blijven leveren.' Tegelijk wijst hij op het belang van goede voeding voor iedere Indonesiër, in een land waar ondervoeding nog bestaat.

Tegen de achtergrond van deze handelsoorlog over palmolie dreigt de regering in Jakarta zich opnieuw in de vingers te snijden. Ooit was Indonesië de grootste importeur van Nederlandse pootaardappelen. Maar begin 2000 werd de import onder president Megawati Sukarnoputri sterk aan banden gelegd. Officieel om de landbouw te beschermen tegen mogelijke plantenziektes, al zijn concrete uitbraken door de import van Europese pootaardappelen nooit aangetoond. Volgens ingewijden speelde de wens om de eigen landbouwsector beter te beschermen en meer zelfvoorzienend te worden een grotere rol.

'Het is geen goed besluit geweest om Hollandse pootaardappelen aan banden te leggen', zegt agrarisch ondernemer Miranda Ghee van het bedrijf Springfield in Jakarta. 'Minder toegang tot Nederlandse aardappelrassen leidt juist tot hogere kosten en lagere opbrengsten en raakt daarmee de voedselzekerheid.' Volgens haar blijft de Nederlandse aardappel belangrijk voor de ontwikkeling van de sector. Ze hoopt dat Indonesië hiervan heeft geleerd en bij de huidige rel inzet op een diplomatieke oplossing en de spanningen niet verder laat oplopen, zolang het land zeker nog niet zelfvoorzienend is.

HZPC Holland, een Nederlands aardappelveredelingsbedrijf dat wereldwijd actief is en tot begin jaren 2000 een belangrijke exporteur was naar Indonesië, is helemaal gestopt met de uitvoer. Dit terwijl er volgens woordvoerder Thomas de Bruijn met een bevolking van bijna 300 miljoen mensen een enorme potentie is. 'Maar de huidige wet- en regelgeving belemmert het benutten daarvan.'

Het bedrijf hoopt in de toekomst wel weer te kunnen exporteren naar Indonesië. 'We zijn samen met de Nederlandse overheid, de agrarische sector en met Indonesische instanties actief in gesprek. Nederlandse bedrijven kunnen bijdragen aan de verbetering van de voedselproductie.'

Steun voor EU

Tegelijk is er in Indonesië ook steun voor de Europese koers. 'De minister wijst op het belang van palmolie voor miljoenen arbeiders. Wij vragen al jaren om te stoppen met ontbossing voor plantages', zegt directeur Achmad Surambo van Sawit Watch, die de sociale en milieugevolgen van de palmolieproductie onderzoekt. 'Sinds het einde van het moratorium in 2021 breiden plantages zich weer uit en nemen arbeidsrechten eerder af dan toe. Het is goed dat de EU ingrijpt.'

Volgens Surambo legt het handelsconflict een ongemakkelijke keuze bloot: Europa wil ontbossing tegengaan, maar riskeert de relatie met een belangrijke handelspartner. Voor Nederlandse landbouwbedrijven is de vraag concreet: blijft Indonesië een groeimarkt of wordt het een steeds moeilijker toegankelijke bestemming?