Zonder cluster geen toekomst voor tuinders in Zuid-Hollandse Valkenburg

Het is november 2025 als op alle landelijke media het nieuws naar buiten komt dat een klein tuinbouwgebied in Valkenburg, tussen Katwijk en Leiden, wordt ingeruild voor een Amerikaanse miljardenfabriek voor afslankmedicijnen. De farmaceutische gigant weet de vijf glastuinders in het gebied te laten tekenen voor vertrek. Al in april moeten de eerste kassen leeg zijn voor sloop.

Een van de kwekers die zijn bedrijf heeft verkocht, is Richard Snoeker. De kweker heeft 2 hectare kassen voor de opkweek van groene potplanten. Zo kweekt hij als enige in Nederland ficus deltoidea (maretakvijg). In de jaren negentig kwamen hij en zijn vader vol enthousiasme als eersten naar het nieuwe tuinbouwgebied. Het zou een cluster van 60 hectare gaan vormen en het was geselecteerd als een van de drie hoogwaardige tuinbouwgebieden in de Bollenstreek.

Snoeker was niet de enige. Meerdere tuinders melden zich bij de gemeente in de zoektocht naar ruimte. 'De gemeenteraad en ikzelf waren daar natuurlijk erg positief over', herinnert toenmalig wethouder Henk van der Nagel zich. Zelf was hij ook kweker en hij wist hoe belangrijk de tuinbouw was voor het lintdorpje. 'Het levert een hoop werkgelegenheid op en het past in onze cultuur.'

Maar het beloofde cluster kwam er nooit. In diezelfde tijd fuseerde Valkenburg met het dorp Katwijk. 'Daar was geen enkel begrip van tuinbouw', zag Van der Nagel. Waar Katwijk eerst 4 hectare glas had, kreeg het nu de verantwoordelijkheid over meer dan zeventig bedrijven. 'Katwijk is een vissersdorp, die cultuur is heel anders', aldus de oud-bestuurder.

En dat werd snel duidelijk. Op de plaats waar eerder ruimte was voor uitbreiding van het gebied, worden huizen ingetekend vanuit het gemeentehuis. Tuinders hadden al snel door dat, zonder de beloofde hectares, hun toekomst niet rooskleurig zou zijn.

De kwekers schrijven brieven aan de gemeente en vragen op allerlei manieren aandacht van de maatschappij, de provincie en de gemeente. Vanaf 2005, nog geen vijf jaar nadat de laatste bedrijven zijn gebouwd, organiseren de tuinders ook werkbezoeken, Kom in de Kas en acties via LTO Nederland. Maar Katwijk ziet niets in de beloofde vergroting van het gebied.

Verkoop lastig

Zo moddert het jaren door. Uit gemeentelijk onderzoek blijkt dan dat het gebied niet meer toekomstbestendig is en dat maakt de verkoop van de tuinbouwbedrijven lastig. 'Ons systeem met shuttles, robots, stapelaars en raapwagens wordt oud, net als de kassen. We lopen tegen steeds grotere onderhoudsproblemen en storingen aan', schrijft Royal Van Zanten in 2019, samen met LTO Noord.

'We moeten acuut investeren. Maar dat heeft een terugverdientijd van zeker twintig jaar. Niemand bij ons op de tuin gelooft dat we zo lang kunnen blijven werken in het gebied waar we nu zitten', schrijft het Zuid-Hollandse bollenbedrijf. 'Geen glastuinder zal met deze condities hier starten, maar wij zijn hier wel in gevangen.'

Verduurzamen

Ook Snoeker ziet het dan somber in. 'Er komt zoveel op de tuinbouw af, dat moet je gezamenlijk oppakken. We willen en moeten verduurzamen, maar dat kan alleen als je met elkaar investeert in bijvoorbeeld ondergrondse warmte. Een netwerk leg je niet alleen aan. Regels op waterkwaliteit worden steeds strenger. Je hebt meer tuinbouw nodig in een gebied om dit samen te kunnen regelen en bekostigen.'

Opnieuw is er geen oplossing. Voor de tuinders zit er niets anders op dan samen het gebied proberen te ontwikkelen, met een andere bestemming. Maar hun eigen woningbouwplan wordt niet in behandeling genomen bij de gemeente.

'Je kunt wel alles intekenen als tuinders, maar wij kijken naar het maatschappelijk belang en dus de vraag wat mogelijk is binnen dit gebied', vertelt wethouder Gerard Mostert (ChristenUnie). Hij ziet alleen potentie voor het gebied als combinatie van bedrijven en woningen. Maar de ambtelijke capaciteit om dat verder te ontwikkelen, wil hij niet beschikbaar stellen. 'Onze prioriteiten liggen ergens anders', verklaart hij.

Verlaten kassencomplex

Royal Van Zanten wacht niet langer en vertrekt uit Valkenburg. De productie van chrysantenstekken zal voortaan in de Bommelerwaard plaatsvinden. Een verlaten kassencomplex blijft over. Tot er ineens bij tuinders een bericht binnenkomt. Er is een mogelijke koper gevonden aan wie de gemeente wel toestemming wil geven.

In het geheim krijgen alle kwekers een aanbod van een onbekende medicijnfabrikant. Zelfs familie mag niet op de hoogte worden gebracht, omdat het gaat om een beursgenoteerd bedrijf. 'Bij ons kwamen ze in september langs met de melding dat we over een halfjaar weg moeten zijn', vertelt Snoeker. Tijdens de persconferentie in diezelfde periode horen de kwekers wie hun gebied overneemt: Eli Lilly.

Na bijna twintig jaar lobbywerk om het gebied te vergroten en daarna een uitweg te zoeken, is het plotseling zover. 'Dat komt wel rauw op je dak', zegt Snoeker. 'We hebben nog voorraden voor van alles aangeschaft, maar dat is ineens niet meer nodig. We hebben personeel dat hier al 24 jaar in dienst is. Daar komt nu een einde aan.'

Kosten stijgen

Snoeker heeft besloten helemaal te gaan stoppen met zijn bedrijf, net als alle andere kwekers die nu actief zijn. 'Tien jaar geleden had ik echt mijn bedrijf nog willen verplaatsen, maar nu niet meer. De kosten van arbeid en energie zijn zo gestegen, dat hadden wij geen drie jaar meer volgehouden. Als ik opvolgers had gehad, zou ik ze ook niet aanraden om door te gaan. Wanneer je de opgaven niet gezamenlijk kunt oppakken, red je het niet.'

Het tuinbouwgebied in Valkenburg is de volgende in de rij van kleine tuinbouwgebieden die steeds meer verdwijnen. Zuid-Holland is van oudsher de provincie met de grootste oppervlakte aan kassen, maar dit neemt in rap tempo af. In de afgelopen decennia is al zo'n 700 hectare verdwenen. En de volgende 25 hectare wordt dit jaar ingeleverd door de Valkenburgse tuinders.