Gasprijs 50 procent hoger op eerste handelsdag na oorlog in Midden-Oosten

Zoals verwacht openden de oliemarkten maandagochtend veel sterker: Brent-olie steeg eerst met 13 procent tot boven 82 dollar per vat om daarna terug te zakken na berichtgeving dat de Iraanse veiligheidschef aandringt op hervatting van nucleaire gesprekken met de Verenigde Staten (VS).

Inmiddels is de olieprijs alsnog gestegen naar net onder de 80 dollar, nu blijkt dat de grote Saoedische olieraffinaderij Ras Tanura is stilgelegd. Experts verwachten dat de olieprijzen in de nabije toekomst verder stijgen, vooral wanneer dit conflict in het Midden-Oosten langdurig van aard wordt. De prijs voor diesel volgt de ontwikkelingen op de wereldwijde oliemarkt. Dat resulteert in een prijs van ruim 153 euro per 100 liter (LTO Ledenvoordeel), een stijging van ruim 10 procent ten opzichte van afgelopen vrijdag.

Verder openden de beurzen deze maandag in het rood. Aandelen van luchtvaartmaatschappijen, zoals Air France-KLM, tuimelden fors naar beneden, terwijl aandelen van olieproducenten zoals Shell omhoogschoten.

Op de valutamarkten was een kleine vlucht naar de dollar te zien. Ook de Amerikaanse staatsobligaties zijn iets meer in trek, waarmee de Amerikaanse rente onder de 4 procent komt. De euro-dollarkoers noteerde maandagochtend een daling van 1,182 naar 1,172. Ook de prijs van aluminium handelde op het hoogtepunt 3,5 procent hoger dan vrijdag, waarmee het edelmetaal doorstootte naar het hoogste niveau in een maand tijd. Goud steeg weer en bereikte bijna weer zijn oude recordniveau, wat goud naast de dollar als veilige haven laat functioneren.

Productie lng valt stil

Gas voor levering in april wordt nu in Amsterdam voor 47,77 euro per megawattuur verhandeld, 50 procent hoger dan toen de markt op vrijdag sloot. Het contract begon deze dag al 25 procent hoger in reactie op de gevechten in het Midden-Oosten. Maar nu blijkt dat Qatar voorlopig stopt met de productie van vloeibaar gemaakt aardgas (lng) heeft dit gasprijs verder doen laten oplopen.

Met het wegvallen van de lng-productie van het staatsbedrijf QatarEnergy valt een van de grootste leveranciers van vloeibaar aardgas weg. Volgens Qatar hebben Iraanse drones een faciliteit bij Ras Laffan aangevallen, waar gas wordt verwerkt.

Europa wordt hierdoor geraakt omdat het door de oorlog in Oekraïne de import van Russisch gas grotendeels heeft vervangen door Amerikaans en Qatarees lng. Nu het einde van het stookseizoen nadert, zitten de Europese gasvoorraden onder de 30 procent, Nederland zelfs op minder dan 11 procent, wat de markt extra kwetsbaar maakt.

Inflatie loopt op

Uit een analyse van ABN Amro blijkt dat de inflatie in de eurozone in 2026 kan oplopen van de huidige 1,7 procent tot ruim 2 procent bij een olieprijs van 80 dollar per vat en zelfs tot bijna 3 procent bij een prijs van 130 dollar per vat.

Het Midden-Oosten levert ongeveer een derde van de wereldwijde olie en een kwart van het aardgas, met grote producenten als Saoedi-Arabië, Iran, Irak, de Verenigde Arabische Emiraten en Koeweit. Volgens ABN Amro gaat ruim 80 procent van de ruwe olie en lng die door de Straat van Hormuz loopt naar Aziatische afnemers zoals China.

Deze zeestraat tussen Iran en Oman is een van 's werelds belangrijkste knelpunten voor energietransport. Dagelijks passeren er zo'n 20 miljoen vaten olie, een kwart van de mondiale zeetransportstromen, plus een vijfde van de wereldwijde lng-handel. Alternatieven zijn beperkt: slechts ongeveer 2,6 miljoen vaten per dag kunnen via pijpleidingen in Saoedi-Arabië en de Verenigde Arabische Emiraten worden omgeleid.

Er zijn enkele buffers die de impact kunnen opvangen. De oliemarkt was al ruim voorzien. Volgens het Internationaal Energieagentschap zou het aanbod dit jaar de vraag ruimschoots overtreffen. Daarnaast besloot OPEC+ afgelopen weekend de productie met 206.000 vaten per dag te verhogen om de markten te kalmeren. Ook beschikken landen over strategische voorraden.

Trump zet druk op China

China heeft als een van de grootste afnemers van olie uit deze regio nog genoeg olie op voorraad. De afgelopen maanden en vooral ook afgelopen weken hebben de Chinezen de olievoorraad flink opgeschroefd door meer Russische olie te kopen via de schaduwvloot. Olie die tot voor kort nog grotendeels naar India ging die daarvoor had aangekondigd daarmee te stoppen onder westerse druk.

Volgens experts gaat China dit niet volhouden als dit conflict langdurig wordt. China zal op den duur actiever op de oliemarkt moeten inkopen, wat de prijzen verder kan opdrijven. Ook voor de VS is een langdurige blokkade onwenselijk: hogere inflatie zou vlak voor de tussentijdse verkiezingen – midterms – slecht vallen bij kiezers. Daarom sluiten deskundigen niet uit dat de VS uiteindelijk militair ingrijpt om de vaarroute te beveiligen, wat de energiemarkten zou kunnen stabiliseren.

In de huidige geopolitieke context heeft Washington een machtsmiddel in handen: de cruciale rol van het Midden-Oosten in de mondiale olietoevoer. Met de geplande ontmoeting tussen de Amerikaanse president Donald Trump en de Chinese president Xi Jinping later deze maand kan de VS deze afhankelijkheid gebruiken om druk op China te zetten.