Nederland steunt Marokkaanse telers met kennis op maat

De initiatiefnemers van Route 2030 werken aan een leerroute gericht op het ontwikkelen van een netwerk waarin Nederlandse en Marokkaanse bedrijven, kennisinstellingen en overheden samenwerken aan vraagstukken op het gebied van water, arbeid, energie en scholing.

'Techniek, digitale tools en data helpen om kennis uit te wisselen, maar het zijn de mensen die het verschil maken. Dat gebeurt via leren en testen in lokale pilots', vertelt innovatieadviseur Peter van der Sar. Hij is mede-initiatiefnemer van Route 2030, waarbij inmiddels diverse Nederlandse toeleveranciers zijn aangesloten. Zij oriënteren zich op samenwerking en markttoegang in de Marokkaanse glastuinbouw.

De initiatiefnemers stellen dat er wereldwijd veel vraag is naar oplossingen op maat. 'In veel landen is juist behoefte aan partnerschap om samen oplossingen te vinden die kloppen met de lokale omstandigheden en mogelijkheden. Zodat telers vanuit hun huidige situatie en met hun bestaande kas concrete stappen vooruit kunnen zetten', legt Van der Sar uit.

Als eerste proef vanuit Route 2030 starten dit voorjaar in Agadir experimenten met substraat en sensortechnologie op het testcentrum van Apefel, de koepelorganisatie van Marokkaanse groenten- en fruittelers. De proef richt zich op waterschaarste en virusziekten.

Met behulp van substraatteelt en datagedreven technologie laten de betrokken toeleveranciers zien hoe dit beheersbaar kan worden, op een manier die aansluit bij de lokale omstandigheden. Uitvoerders zijn substraatspecialist Grodan, leverancier Wireless Value van meetsys-temen en LetsGrow.com, adviseur in datagedreven telen.

Grodan gaat een substraatteelt inrichten in de proefkas, waarbij LetsGrow.com en Wireless Value het gewas gaan monitoren met onder meer sensoren. Naast onderzoek ligt de nadruk op demonstraties en kennisdeling met lokale telers.

'Het gaat niet alleen om techniek. Het begint bij ons met een analyse van de marktstructuur, het kennisnetwerk en relevante personen. We willen eerst weten hoe de telers daar produceren en onder welke omstandigheden', zegt Joyce Rasquin.

De manager business development van Grodan benadrukt dat het cruciaal is om alles vanuit de lokale context te bekijken om te beoordelen welke kennis en technologie waarde toevoegen. 'Je kunt wel binnenkomen met de boodschap dat je het beste substraat hebt, maar de vraag is of en hoe het past in hun teeltpraktijk en situatie.'

De eerste lessen zijn al geleerd, doordat de start van het proefproject vertraagd was. De benodigde materialen kwamen eerst niet door de douane, omdat Marokko erg streng is op invoer van natuurlijke producten. Zulke ervaringen worden ook gedeeld binnen Route 2030. 'Mooi om te zien is wat dan de kracht is van het netwerk. We wisselen praktijkervaringen en nuttige contacten uit om dit soort obstakels te tackelen', stelt Rasquin.

Inzichten delen

Hoewel de proef wordt uitgevoerd met het eigen budget van Grodan, worden de inzichten gedeeld binnen Route 2030. 'Het is immers allemaal pre-competitief', aldus de manager business development.

LetsGrow.com is al enkele jaren actief in Marokko en verzorgt onder meer trainingen in datagedreven telen met de IIVO-klimaatcomputer van zusterbedrijf Hoogendoorn. 'We onderzoeken nu hoe je data ook effectief kunt inzetten in lowtech- en midtechkassen', laat salesmanager Martin van Tol weten.

In Marokko zijn de kassen vaak eenvoudig van constructie, maar ook daar is het mogelijk om waardevolle data te verzamelen over het gewas en de klimaatomstandigheden, vervolgt de salesmanager.

Van data naar handvatten

'In deze proef draait het om hoe telers hun watergebruik en gewas kunnen optimaliseren. Daarvoor moeten we eerst weten wat er in de kas gebeurt en hoe de planten reageren op bijvoorbeeld de watergift, temperatuur en luchtvochtigheid', licht Van Tol toe. 'Daarom starten we met het verzamelen van data, die we vervolgens omzetten naar concrete informatie op basis waarvan een teler kan beslissen.'

Het vraagt een andere aanpak dan in hightechkassen, stelt Van Tol. 'In lowtech- en midtechkassen werken we met een combinatie van apps voor dataverzameling en handmatige registraties van de gewasontwikkeling. In deze proef gebruiken we de draadloze sensoren van Wireless Value in combinatie met onze registratieapps.'

Binnen Route 2030 is bewust gekozen voor een focus op Marokko. Het land heeft al een ecosysteem van telers en kennisinstellingen en is de laatste jaren hard gegroeid als belangrijke tuinbouwexporteur. Op de lange termijn gaat deze benadering echter verder dan Marokko. In vele andere landen liggen vergelijkbare uitdagingen die om een lokale aanpak vragen.

Rasquin: 'In Noord-Afrika is al veel tuinbouw, maar we hebben nu voor Marokko gekozen om te ontdekken hoe we hier met Nederlandse techniek en innovatie kunnen helpen en of hier ook voor ons een markt is.' Ze schat de kansen in dit land hoog in. 'Marokkaanse telers zijn goed geschoold en staan open voor discussie. Daardoor en dankzij het netwerk kun je goed inzetten op kennisuitwisseling.

De uitdaging ligt volgens Van Tol in het slim combineren van de technische mogelijkheden met de bestaande situatie van de Marokkaanse teler. 'Het doel is om te komen tot een stabiele, hogere productie, minder waterverbruik en minder ziektedruk.'

Legio uitdagingen voor Marokkaanse kastuinbouw

De Marokkaanse kastuinbouw kent vele uitdagingen, die uiteenlopen van klimatologische aspecten en gebrekkige innovatiekracht tot een eenzijdige exportpositie. Route 2030 heeft de knelpunten geïnventariseerd op basis van informatie en onderzoek van diverse stakeholders in het land.

Een van de meest in het oog springende uitdagingen is het watertekort. Extreme droogte, dalende grondwaterstanden en beperkte irrigatiecapaciteit drukken direct op de productiviteit, kwaliteit en teeltplanning. Verder is er onvoldoende kennisuitwisseling tussen instituten en ketenorganisaties. Dat beperkt de innovatiekracht van telers.

Het innovatierendement blijft ook achter, doordat kassen nog als statisch worden gezien en de aanwezige technologie onvoldoende wordt benut. Datagebruik wordt wel als kans gezien, maar het ontbreekt aan een passende infrastructuur om data goed te verzamelen en te vertalen naar teeltbeslissingen. Daardoor wordt het kasklimaat vaak reactief gestuurd in plaats van op basis van voorspelbare waarden.

Ziekte- en plaagdruk

Telers hebben dagelijks te maken met veel knelpunten: te hoge temperaturen in de kas leidden tot vruchtzettingsproblemen, kwaliteitsverlies en groeistilstand. Ook is sprake van toenemende ziekte- en plaagdruk, wat wordt versterkt door warmte en gebrek aan rustperioden voor het gewas. Daardoor blijft het gebruik van chemische middelen hoog.

De water- en nutriëntensturing kan veel beter. De irrigatie is vaak tijd- in plaats van plantgestuurd en de kennis van EC-waarden, draines, substraat en zuurstof in het voedingswater is beperkt.