Ondanks vaccinatie kan besmettelijke pluimveeziekte NCD toeslaan

Veel vogelsoorten zijn gevoelig voor NCD. Wilde vogels kunnen de ziekte zeker verspreiden. Zo zijn duiven en geïmporteerde exotische vogels ook in Nederland meermalen de bron geweest van NCD-uitbraken. Omdat NCD zeer besmettelijk is, gelden er ook bij uitbraken bij duiven of hobbyvogels strikte maatregelen. Voor pluimveebedrijven in een straal van 10 kilometer geldt dan een vervoersverbod.

NCD treft pluimvee in landen over de hele wereld. In Europa zijn er bijvoorbeeld uitbraken van de ziekte in Bulgarije, Denemarken, Moldavië, Noord-Macedonië, Noorwegen, Slowakije, Slovenië, Spanje, Zweden en Zwitserland, maar vooral in Polen.

Polen hard getroffen

Sinds 2024 meldt Polen NCD-uitbraken. De pluimveeziekte slaat daar hard toe. In 2025 waren er in dit land 86 NCD-uitbraken bij pluimvee en nog eens 95 bij hobby-/backyardbedrijven. In 2026 staat de teller al op 21 uitbraken bij pluimvee en 22 bij hobby/backyardbedrijven. De meeste uitbraken zijn bij vleeskuikens en kalkoenen, maar ook leghennen worden getroffen.

Bij de Poolse uitbraken is er volgens De Wit meestal sprake van verspreiding tussen bedrijven met de hobby/backyardhouders doorgaans als hoofdbron. Besmettingen vanuit wilde vogels zijn van minder belang.

Genetische verwantschap

De kans dat ook de eerste uitbraak op 20 februari in Duitsland een relatie heeft met Polen is groot. Vrij kort voor de uitbraak was er een Poolse vangploeg op het kalkoenenbedrijf dat met meerdere leeftijden werkt. 'Al is dat nog onvoldoende bewijs dat dit de oorzaak is van de besmetting', stelt de onderzoeker. Het Friedrich-Loeffler-Institut heeft inmiddels aangetoond dat het NCD-virus een hoge genetische verwantschap kent met het Poolse NCD-virus.

Op het bedrijf waren meerdere leeftijden kalkoenen aanwezig. De jonge nog niet volledig gevaccineerde kalkoenen werden ziek. De oudere kalkoenen die wel gevaccineerd waren, hebben geen verschijnselen vertoond die op NCD wezen.

Het Duitse leghennenbedrijf dat 27 februari besmet bleek met NCD, ligt in Beieren op grote afstand van Polen. Het leghennenbedrijf had wel een mogelijke verbinding met Polen, omdat het Poolse eiertrays heeft gekocht. Opnieuw is dat volgens De Wit geen bewijs voor de bron van de besmetting. De details ontbreken nog. Waren het bijvoorbeeld gebruikte trays?

Het is volgens de onderzoeker in ieder geval veel te simpel om de Duitse NCD-besmettingen te wijten aan wilde vogels. 'Zo zijn er veel vrachtwagens en personen die heen en weer naar Polen rijden.'

Ook tussen Nederland en Polen is veel verkeer van vrachtwagens en personen met daarbij een risico dat er NCD meekomt. Een goede bioveiligheid is dan ook van belang.

Nederland

In Nederland zijn de leghennen en het andere pluimvee doorgaans goed beschermd tegen NCD door de verplichte vaccinaties. Ook wordt er gecontroleerd op een minimale bescherming. 'Maar voor leghennen weten we dat de bescherming heel hoog moet zijn om legdalingen geheel te voorkomen', zegt De Wit.

'De oude naam voor NCD is pseudovogelpest. Het NCD-veldvirus kan net als het vogelgriepvirus tot 100 procent sterfte veroorzaken bij pluimvee. In landen waar NCD vaak circuleert, vaccineren ze de hennen intensiever dan wij nu in Nederland doen', aldus de onderzoeker. 'Ze gebruiken ook levende vaccins tijdens de legperiode om de lokale bescherming in de luchtwegen hoog te houden. Ook de vaccinatieschema's voor vleeskuikens zijn intensiever dan wat wij doen.'

De conclusie van De Wit is dat het een fout zou zijn als we in Nederland onze schouders zouden ophalen over de NCD-uitbraken in Duitsland, Polen en de andere landen. 'We mogen niet denken dat we geen NCD kunnen krijgen.'