Pak sluipmoordenaar fusarium aan voor hij toeslaat

Binnen de uiensector bestaan zorgen over de toenemende druk van fusarium. In alle grote teeltregio's spelen problemen met de grondgebonden schimmel en ook in nieuwe teeltgebieden, voornamelijk op zandgronden, zijn al besmettingen waargenomen. In veel gevallen komen de symptomen pas in de bewaring aan het licht.

Onderzoeker Anne van Diepeningen van Wageningen University & Research is projectleider van de Uireka-werkgroep Fusarium en pleit voor het steken van grondmonsters. Zo ontstaat meer inzicht in het gedrag van de schimmel 'Fusarium oxysporum formae speciale cepae', die de meeste problemen bij uien veroorzaakt.

Daarbij is het van belang om grondmonsters van besmette percelen te steken in het voor- en het najaar. Van Diepeningen doelt zowel op uienpercelen als op percelen met andere gewassen waar de uienteelt eerder problemen gaf. 'Dan kunnen we de uitgangssituatie vaststellen in de grond en na de teelt van een ander gewas zien wat er met de pathogenen is gebeurd', licht ze toe.

Gefundeerde adviezen

'Concreet zien we in het verschil tussen het voor- en najaarsmonster hoe de hoeveelheid pathogenen is veranderd. Al die data hopen we te kunnen vertalen in gefundeerde adviezen voor telers', vervolgt de Uireka-projectleider. Ze wil ondernemers handvatten bieden om percelen in de juiste conditie te krijgen voor een uienteelt zonder al te grote fusariumproblemen.

Van Diepeningen laat weten dat sommige planten reservoirs zijn voor het pathogeen dat de meeste schade in uien veroorzaakt. Een reservoir is een organisme of omgeving waarin een ziekteverwekker leeft, zich vermenigvuldigt en overleeft, vaak zonder dat de 'drager' zelf ziek wordt. Van een paar gewassen is al bekend dat ze 'uienfusarium' kunnen vermeerderen.

Data verzamelen

'Dan gaat het bijvoorbeeld om spinazie, Japanse haver en onkruiden zoals muur en kruiskruid. Wintertarwe lijkt juist de infectiedruk te verminderen. Maar we willen dus veel meer data verzamelen over hoe het met andere gewassen gaat. En daar hebben we veel grondmonsters voor nodig', benadrukt Van Diepeningen.

Het liefst ontvangt Uireka grondmonsters van zowel fusariumgevoelige als ongevoelige uienrassen, maar ook van andere teelten in de rotatie. 'Hoe meer data, hoe meer correlaties we kunnen vaststellen.' Uiteindelijk verwacht de projectleider van de Uireka-werkgroep dat een bepaalde bouwplanrotatie uitkomst kan bieden, mits bekend wordt hoe het pathogeen zich binnen vruchtopvolging gedraagt.

De fusariumtoets kan meer inzicht geven in het gedrag, de verspreiding en de druk van de bodemschimmel. Dit gebeurt onder meer door een moleculaire detectiemethode te gebruiken op basis van een kwantitatieve polymerasekettingreactie, ofwel PCR. Vorig jaar is kennis- en onderzoeksinstituut HLB door Uireka aangewezen als enige uitvoerende instantie van de toets. Het bedrijf is in november gestart met de analyse van de eerste grondmonsters.

Over tussentijdse uitslagen kan HLB-directeur Pieter Vos nog geen uitspraken doen. 'We zijn volop bezig.' Hij verwacht dat de toets veel inzicht gaat geven in de fusariumsituatie op een perceel. 'Daarbij krijgen telers meer duidelijkheid over of het verstandig is uien te gaan telen op een specifiek perceel, op basis van het aantal sporen dat er wordt gevonden.'

De toets laat op basis van vijf verschillende gradaties zien wat het risiconiveau is, om een zo specifiek mogelijk beeld te kunnen schetsen. Vos vindt dat iedere akkerbouwer die problemen heeft of heeft gehad met fusarium monsters moet laten steken of opsturen. 'Dit komt ten goede aan de hele sector, omdat we zo een langjarig beeld krijgen van de ontwikkeling en verspreiding van fusarium. Daar hebben we veel input en dus monsters voor nodig.'

Volgens de HLB-directeur zit de fusariumtoets op dit moment duidelijk in de opstartfase en zijn een aantal verbeteringen mogelijk. 'Het is nu nog een duur en arbeidsintensief proces. Willen we straks hoge aantallen gaan verwerken, dan moet de methodiek eenvoudiger.'

Tolerante uienrassen

Verder is Vos benieuwd naar de uienrassen met een hoge fusariumtolerantie, zoals Hysky van De Groot en Slot. 'Dan is het de vraag of het betreffende ras nog steeds tolerant is voor de schimmel als blijkt dat er veel sporen van fusarium zijn op een perceel.' Een dergelijk ras zaaien is in ieder geval het overwegen waard als het risico op fusarium op een bepaald perceel hoog wordt ingeschat, stelt hij.

Voor de bewapening tegen fusarium is een weerbaar uiengewas volgens Van Diepeningen van groot belang. Vooral omdat er steeds minder gewasbeschermingsmiddelen inzetbaar zijn en telers worden gedwongen naar andere oplossingen te kijken.
'Fusarium is een zwakteparasiet', stelt de projectleider van de Uireka-werkgroep. 'Dit betekent dat de schimmel toeslaat en schade aanricht wanneer de plant al is verzwakt of onder stress staat. Dus hoe weerbaarder het gewas, hoe sterker tegen fusarium.'