Pootgoedsector verliest grip op beheersing van virus

Te beginnen met het steeds kleinere middelenpakket met insecticiden. Er zijn nauwelijks nog breedwerkende insecticiden beschikbaar tegen luizen in pootgoed, meldt gewasbeschermingsspecialist Jan Salomons van Delphy tijdens de pootaardappeldag in het Flevolandse Emmeloord.

'En van het belangrijke breedwerkende insecticide Gazelle zijn de eisen flink aangescherpt. Zo mag je dit vanaf komend groeiseizoen niet meer inzetten in grondwaterbeschermingsgebieden. Dat kan voor bijvoorbeeld Achterhoekse pootgoedtelers wel een probleem worden', vreest Salomons. Ook voor andere insecticiden worden de (drift)eisen steeds strenger en het aantal toepassingen alsmaar minder.

Reden genoeg tot zorg, want vanwege de gevolgen van klimaatverandering worden de omstandigheden voor bladluizen steeds gunstiger, stelt de Delphy-specialist. Vooral als het warmer is. Salomons blikt terug op het afgelopen jaar, toen de luizendruk in een warme periode in juni in korte tijd extreem opliep. 'Daarbij lag de piek tussen 15 en 20 juni. Vooral de zwarte bonenluis was in hoge mate aanwezig, maar ook de druk van perzikluis lag op een hoog niveau.'

Volgens Salomons zijn het Y- en bladrolvirus in 2025 dichterbij gekomen door nabijgelegen consumptieaardappelpercelen of percelen met andere gewassen met aardappelopslag. Een bezoeker van de pootaardappeldag vraagt of virus ook vanuit suikerbieten kan komen. Salomons geeft aan dat dit niet mogelijk is. 'Wel is een hoge luizendruk in bieten een signaal dat de omstandigheden gunstig zijn voor luizen in pootgoed', bevestigt de gewasbeschermingsspecialist.

Luizen desoriënteren

Al enkele jaren doet Delphy proeven met het wit maken van de aardappelruggen en -planten om de luizen te desoriënteren, zo ook in 2025. Dit gebeurt in veel gevallen in combinatie met minerale virusolie. Tot Salomons' teleurstelling zijn uit de ELISA-toets van keuringsdienst NAK geen significante verschillen tussen de objecten geconstateerd, maar dat kan nog komen als volgend jaar het resultaat van de nateelt van 2026 binnen is.

Afgelopen jaar zijn de ruggen in het Delphy-onderzoek gewit op 9 mei, vijf dagen voordat de aardappelen boven stonden. Voor het wit maken wordt gebruikgemaakt van een coating op basis van zetmeel, ontwikkeld door Dynaplak in het Groningse Veendam. 'Vanwege behoorlijk veel neerslag op 23 mei ontstond forse vervaging van de witte bodem, waardoor het mogelijk minder goed heeft gewerkt', verwacht Salomons. 'Desoriëntatie moet plaatsvinden in de eerste weken na opkomst.'

Een andere optie in het beperken van virusoverdracht is het vroegtijdig aanbrengen van gaasdoek over de pootgoedpercelen. Nadeel daarvan is dat de druk van bacterieziek onder doek kan oplopen, stelt de Delphy-specialist. Verder wijst hij op het inzetten van niet-virusgevoelige aardappelrassen als een soort bufferstrook van 25 meter rondom virusgevoelige rassen. 'Zeker omdat je als teler niet meer kunt beschikken over breedwerkende insecticiden', beargumenteert hij.

'Je moet hoogwaardig materiaal isoleren omdat de meeste luizen vanuit je eigen perceel komen. Na 20 tot 25 meter buiten je perceel is er weinig verspreiding meer.' Volgens Salomons is het dan wel cruciaal om in de eerste 25 meter rondom het perceel juist intensief virusolie te blijven toepassen.

Bladrolvirus

Naast het Y-virus duikt ook het bladrolvirus de laatste jaren steeds meer op in pootgoedpercelen. Dit is een persistent virus dat alleen door perzikbladluis en in mindere mate door de aardappeltop- en boterbloemluis kan worden overgedragen. Salomons wijst erop dat een regelmatige inzet van systemische insecticiden nodig is om het bladrolvirus in de hand te houden. 'Minerale virusolie beschermt daar niet tegen.'

Van het 'virusjaar' 2025 heeft Salomons geleerd dat te weinig bescherming tegen het bladrolvirus vooral in het begin van het seizoen een valkuil is. 'Begin dus op tijd met de beschikbare insecticiden in te zetten.' Tot slot adviseert de Delphy-specialist zoveel mogelijk virusresistente- of tolerante aardappelrassen te poten, indien mogelijk.