Vrij zijn van SINS helpt staart heel te houden

Meerjarig onderzoek naar Swine Inflammation and Necrosis Syndrome (SINS) wijst uit dat wanneer biggen bij de geboorte vrij zijn van de aandoening, de kans op het succesvol houden van varkens met intacte staarten toeneemt. In het voorjaar van 2026 verschijnt de eerste publicatie hierover. Een tweede volgt in het najaar.

SINS veroorzaakt verspreid door het lichaam ontstekingen. Bij biggen uit zich dat in roodheid, zwelling, haarverlies of necrose aan de staart, oren en klauwen. Direct na de geboorte is al zichtbaar of een big de aandoening heeft. 'Biggen met SINS zijn als het ware geherprogrammeerd; hun afweersysteem is gevoeliger voor stress', geeft Karien Koenders van dierenartsenpraktijk Lintjeshof aan. Zij was betrokken bij het onderzoek.

Voor een van de onderzoeken scoorde Koenders op dertien bedrijven bijna zesduizend pasgeboren biggen op symptomen van SINS. Daaruit is gebleken dat bijna twee derde van de dieren direct na de geboorte in meer of mindere mate ontstekingen in het lichaam heeft.

De oorzaak van SINS bij pasgeboren biggen ligt in een verstoorde darmgezondheid bij de zeug. Factoren die daarop invloed hebben, zijn onder andere mycotoxinen in het voer, een disbalans in aminozuren, een tekort aan vezels, hittestress en een slechte wateropname.

Uit onderzoek dat is uitgevoerd in samenwerking met Trouw Nutrition blijkt dat wateropname van cruciaal belang is. Drinkt een zeug tijdens de dracht te weinig, dan raakt de darmgezondheid verstoord. Gifstoffen kunnen in de bloedbaan van de zeug terechtkomen, en vervolgens bij de ongeboren biggen. Het afweersysteem van de big reageert hierop met ontstekingsreacties.

'Het voorkomen van aangetaste staarten begint niet in de kraamstal. Dit begint al tijdens de dracht', stelt Koenders. 'Je hebt niet alles in de hand. Maar wanneer de basis goed is (voer, water en hokverrijking), is het incasseringsvermogen van biggen groter bij uitdagingen als voerovergangen of overbezetting.'

Bij de meeste biggen met SINS die de dierenarts direct na de geboorte scoorde, trokken de ontstekingen na een tijdje weer weg. Aandachtspunt is dat de aandoening wel weer kan oplaaien wanneer de biggen stress ervaren tijdens het spenen. Ook dan ligt de oorzaak in een verstoorde darmgezondheid. Dit keer bij de big zelf.

Basisvoorwaarden voor gespeende biggen zijn dan ook dat er genoeg water aanwezig is en dat dit goed bereikbaar is, voldoende vreetplekken (één per vijf biggen) en hokverrijking. Uit de praktijk weet Koenders echter ook dat veel biggen op het moment van spenen nog niet goed met een nippel uit de voeten kunnen. 'Dat vraagt aandacht.'

Dat er een relatie bestaat tussen biggen die met SINS worden geboren en problemen met staartbijten op latere leeftijd, ontdekte de dierenarts met behulp van Tailscan. Bij dit programma is Lintjeshof betrokken. Tailscan is een slim camerasysteem dat bij de slacht automatisch de lengte en de beschadigingen van varkensstaarten meet.

Het onderzoek met Tailscan vond plaats in Italië, bij de slachterij van integratie Gruppo Martini. Bij twee bedrijven volgde Koenders een grote weekgroep, met geplande meetmomenten. Uit de data blijkt dat bij 60 procent van de varkens de staart 23 centimeter of langer is wanneer ze als big geen SINS hadden. Bij dieren die de aandoening wel hadden, is dat 40 procent.

Ook volgens de data is er een verband tussen dieren die als big SINS hadden en dieren die in de vleesvarkensfase staartschade hadden. Koenders: 'In Noord-Italië golden vorig jaar vervoersbeperkingen in verband met Afrikaanse varkenspest. Dat leidde tot overbezetting bij gespeende biggen. Van die dieren heeft zeker de helft staartschade opgelopen in de vleesvarkensfase.'

Uit een analyse van de dierenarts van Lintjeshof blijkt dat dieren die als big SINS hadden aan het begin van de vleesvarkensfase driemaal meer kans hebben op schade. 'Ook al is er sprake van een incident, de situatie in het jonge leven van de big heeft duidelijk invloed op welke biggen meer of minder schade lijden.'

Er zijn volgens Koenders vijf manieren om SINS te voorkomen. 'Voorop staat de wateropname door de zeug tijdens de dracht, gevolgd door het voorkomen van hittestress bij deze diergroep. Bij de gespeende biggen zijn wateropname na het spenen, de aanwezigheid van voldoende vreetplekken en hokverrijking heel belangrijk.'

Digitale oormerken

Inmiddels beschikken meerdere slachterijen over een Tailscan. Vion is daar een van. Koenders volgt daar sinds april 2025 onder meer varkens van twee biologische bedrijven die werken met digitale oormerken. 'Staartbijten komt ook voor op biologische bedrijven, weliswaar in zeer beperkte mate.'

Dat staartbijten op deze bedrijven minder vaak voorkomt, komt doordat deze vorm van houderij een aantal elementen kent die beter zijn voor het dierenwelzijn, zoals later spenen. Koenders: 'We onderzoeken nog welke elementen het meest cruciaal zijn en misschien ook op gangbare houderijen toegepast kunnen worden.'

Wat al wel duidelijk is, is dat het houden van varkens met lange staarten geld kost. 'Het ligt in de lijn der verwachting dat er een benchmark komt voor staartlengte. Om ervoor te zorgen dat zo'n benchmark goed wordt ingericht, is het nodig om inzicht te krijgen in de kosten die gemaakt moeten worden voor het houden van varkens met lange starten', besluit Koenders.

SINS leren herkennen en de kans erop verkleinen

De Lintjeshof heeft in 2023 de 'SINS-score in de praktijk' ontwikkeld. Dit is een trainingssysteem voor het vroegtijdig signaleren van ontstekingen bij biggen. Sindsdien begeleidt de dierenartsenpraktijk een aantal varkenshouders die de aandoening willen leren herkennen bij pasgeboren biggen. 'Je kunt SINS al zien bij biggen die twee tot drie dagen oud zijn. En dat herkennen, dat kun je leren', vertelt Karien Koenders van de dierenartsenpraktijk.

Voor de SINS-score worden tomen gescoord op snuit, oren, staartbasis en -punt, speentjes, navel, vulva, kroonranden en voetzolen. Data van tomen die worden gescoord, worden opgeslagen in een database. Daaruit blijkt dat er verschillen zijn tussen bedrijven en tussen genetica. Op basis van de inzichten die de Lintjeshof opdoet, worden praktische actiepunten opgesteld die een varkenshouder kan inzetten om de kans op SINS onder biggen te verkleinen.