Glastuinbouw in de knel door netcongestie

Rochus van Tuijl is eigenaar van chrysantenkwekerij Linflowers en voorzitter van de Klankbordgroep Energie Glastuinbouwpact Bommelerwaard & Neerijnen. Hij is bezorgd over de gevolgen van netcongestie voor de glastuinbouw. De meeste elektriciteit wekt zijn kwekerij zelf op, met een warmtekrachtkoppeling (wkk) die draait op aardgas. Dat doen vele collega's met hem.

'De glastuinbouw opereert enorm efficiënt', stelt Van Tuijl. 'Omdat we internationaal concurreren, moeten we heel goed letten op productiekosten. Maar als we verder willen elektrificeren, kunnen we niet zonder nieuwe aansluitingen. Rond 2021 werden de problemen met netcongestie duidelijk. Dat jaar openden wij een nieuwe locatie en had ik nog net geluk met de aansluiting. Maar ik zag om mij heen dat de ruimte op het net op was.'

De sector zit in de maag met de verduurzamingsslag. Glastuinbouw Nederland sloot een convenant met de overheid om jaarlijks minder gas te verbruiken. 'Maar zonder elektriciteit gaat dat niet', verklaart Van Tuijl. 'De overheid gaat ons extra belasten voor ons gasverbruik, maar er is geen alternatief. We moeten óf de afspraken terugdraaien, óf het energienet moet worden verzwaard.'

Over netbeheerder Liander is Van Tuijl lovend. In 2019 ging hij met Liander bij alle collega's in de regio langs. In de Bommelerwaard gaat het om 400 hectare glastuinbouw. Liander liet het net verzwaren. 'Ze dachten mee. Alleen staan zij ook met de rug tegen de muur, omdat TenneT heeft gezegd dat er niets meer bij kan.'

Schakelen met TenneT

'Ze zijn daar niet gewend om te overleggen, maar om op te leggen', is de overtuiging van de glastuinder. Hij hoopte nog dat Liander snel zou kunnen schakelen met TenneT. 'Dat lukt helaas bijna niet. Dit terwijl TenneT wel de sleutel is om te weten welke stappen wij kunnen zetten. Die zou ik echt willen oproepen veel proactiever te communiceren. Wij kunnen niet investeren als we geen enkele duidelijkheid hebben.'

Om de bestaande aansluitingen efficiënter te gebruiken, richtte Van Tuijl met verschillende lokale kwekers de coöperatie Brakel-Zuilichem op. Daarin willen ze alle deelnemers elektrisch aan elkaar koppelen om makkelijker vermogen uit te wisselen. Dat werkt omdat bijvoorbeeld een groentekweker in de coöperatie niet hoeft te belichten.

'Wij willen graag meer belichten op donkere dagen. En omdat groentetelers andere behoeftes hebben, kunnen wij de energievraag op elkaar afstemmen. Gezamenlijk zijn we in staat onze piekbelasting goed te meten en op elkaar af te stemmen. Die pieken bedreigen de veiligheid van het net', legt de chrysantenkweker uit.

Het uiteindelijke doel is één hoofdmeter waar alle bedrijven 'achter' zitten. In augustus 2025 diende Van Tuijl een aanvraag in voor deze gemeenschappelijke aansluiting, maar half november had hij nog weinig gehoord. De overheden vormen een ander deel van de puzzel. Dat gaat vaak goed, maar op het gebied van netcongestie wijzen departementen vooral naar elkaar. 'Dat is ontzettend frustrerend.'

'Het landbouwministerie snapt het probleem, maar het ministerie van Klimaat en Groene Groei heeft veel minder oog voor de tuinbouw', vervolgt de kweker. 'In België en Duitsland zijn voor de tuinbouw bijvoorbeeld uitzonderingen gemaakt rond de bijmengverplichting voor groen gas. Als wij dat in Nederland niet volgen, wordt het lastig om te concurreren. Dan zie ik de eerste bedrijven stoppen of omschakelen naar een energiearme teelt.'

Flexcontracten

Een flexcontract is een overeenkomst tussen ondernemers en hun energieleverancier. Hierin is vastgelegd wanneer een ondernemer vermogen 'over' heeft: momenten waarop hij minder energie verbruikt dan maximaal op zijn aansluiting is toegestaan. Ook geeft een ondernemer aan of het mogelijk is tijdens momenten van piekbelasting minder stroom te gebruiken om overbelasting van het net te voorkomen.

Voor het beschikbaar stellen van vermogen dat een ondernemer niet gebruikt op piekmomenten, is een financiële vergoeding beschikbaar. Hoewel al twee jaar over flexcontracten wordt gesproken, is nog niets concreets van de grond gekomen. Van Tuijl is ervan op de hoogte dat grote afnemers in het gebied zijn benaderd door Liander om flexcapaciteit in te zetten.

Uit onderzoek van Liander bleek dat de tuinbouw slechts 25 procent van de jaaruren de piekcapaciteit benut. De tuinbouw kan dus een grote speler zijn in het bieden van flexibele piekcapaciteit. Van Tuijl: 'Jammer dat niet meer voortgang wordt geboekt. Ik ben wel mordicus tegen gedwongen flexcontracten. Dat werkt niet met groeiprocessen en levende producten.'

Voor andere ondernemers heeft Van Tuijl een duidelijke boodschap: 'Zoek elkaar op. Dat is altijd de kracht van de tuinbouw geweest. Glaspact Bommelerwaard organiseert ook kennissessies. We hebben elkaar keihard nodig. Bovendien wordt onze hele sector afgerekend op de CO2-reductie die we behalen. Als jouw buurman geen progressie boekt, voel jij dat uiteindelijk ook.'