Slechts tien telers voor een echte winterklassieker

Een waterig zonnetje schijnt over het kale West-Friese platteland. De klei is een beetje vochtig. 'Het heeft net genoeg geregend', constateert Justin Brinks tevreden, terwijl hij binnen zijn regenpak uittrekt. 'De boerenkool die we nu plukken, is mooi schoon en van goede kwaliteit.'

Brinks is opvolger en mede-eigenaar van Brinks Groenteteelt. Dit bedrijf heeft 70 hectare vollegrondsgroenten en pootaardappelen rondom Winkel in Noord-Holland. Boerenkool is hun grootste teelt, met 50 hectare. Net als veel andere telers hebben zij hun areaal op klei- en zandgrond voor risicospreiding en verlenging van het groeiseizoen.

Boerenkool heeft als voordeel dat het gewas direct na de tulpen kan worden geplant. Brinks: 'Wij zetten de eerste boerenkool vanaf begin juni in de kleigrond. De oogst begint dan vanaf de eerste weken van september. Op zandgrond kunnen we planten tot 23 juli en oogsten we van begin januari tot eind februari. Op kleigrond kan de kwaliteit achteruitgaan na de herfst, en bij veel regen kan het wel een beetje 'prieken' of knoeien zijn.'

Boerenkool is gevoelig voor verschillende schimmelziektes, zoals alternaria, witte roest en valse meeldauw. De grootste plaaguitdagingen zijn witte vlieg en luis. Dit jaar eindigde de opgebruiktermijn voor het middel Movento. Als luizenmiddel is nu alleen nog Sivanto Prime beschikbaar. Tegen rupsen gebruikt Brinks bacteriepreparaten, die de rupsen infecteren.

Verder zet de groenteteler in op mechanische onkruidbestrijding door vlak na het planten de wiedeg te gebruiken. Daarna nog een werkgang met de vingerwieder en als laatste het gewas aanaarden tegen de grotere stelen aan. Brinks: 'We gebruiken op die manier veel minder herbiciden, al kosten al die werkgangen wel veel extra brandstof. Vooral omdat niet alle percelen rondom ons erf liggen.'

Grootste ras

Bejo is als leverancier van zaaizaden voor de teelt van boerenkool de marktleider in West-Europa. Brassicaspecialist Ronald Hand vertelt dat Nederland en Duitsland binnen Europa grote producenten zijn. In Nederland staat ongeveer 480 hectare. Als er na maart nog vraag is naar verse boerenkool, dan komt het product uit Spanje.

Bejo's grootste ras is Oldenbor. Dit is ook het voornaamste ras bij Brinks. Hand: 'We hebben een veredelingsprogramma voor boerenkool, maar het ras Oldenbor legt de lat hoog. Het ras is vorsttolerant, sterk op valse meeldauw en de opbrengsten zijn hoog.'

Brinks probeert in samenwerking met Bejo soms nieuwe nummers uit. Hij zou graag wat meer keuze willen hebben, maar dan komen onverwachte aspecten naar voren. 'Sommige nieuwe en daarmee resistente rassen blijken te taai te zijn. Daarbij breken de bladeren niet makkelijk af', is de ervaring van de Noord-Hollandse teler.

Boerenkool kan minder goed tegen vorst dan vaak wordt aangenomen. Brinks: 'Koud weer is wel goed voor de afzet, maar door strenge vorst krijgen we bladschade in het gewas. Met koud weer begint de plant zetmeel om te zetten in suikers, dat is de gedachte achter de behoefte aan vorst. Maar de nieuwe rassen zijn al lekker zoet vanaf het begin, die hebben geen vorst nodig.'

Ander bemestingsplan

De oogstperiode is gespreid, de mestgift over het jaar dus ook. Brinks: 'De vroege boerenkool moet snel groeien. Dus daar maken we een ander bemestingsplan voor dan voor de late kool. De late kool moet vooral zijn kwaliteit behouden.'

De oogst is nog veel handwerk. De oogsters ritsen de bladeren omlaag van de stam, selecteren op bladbeschadigingen en verkleuringen, gooien het blad in een kist en drukken die kist aan. Het is een prachtig gezicht als de mannen grote bossen koolbladeren in de kratten gooien.

Brinks heeft interesse, maar nog geen concrete plannen om te mechaniseren. Een collega-teler werkt al met een aangepaste spruitkooloogster, die het blad van de stam stript. Andere telers werken met een oogstband, zoals in de sluitkool.

Rechtstreeks naar snijderij

Vrijwel alle boerenkool in Nederland gaat naar een groentesnijderij. Boerenkool ligt veelal de volgende dag vers in het schap. Brinks: 'Wij telen alles op contract. Vezet in Warmenhuizen is de grootste afnemer. Er is een planning, maar die kan per week worden aangepast. We moeten dus flexibel zijn. Als we ons contract vol kunnen leveren, hebben we er een goede teelt aan. De vraag en het areaal zijn vrij stabiel. Het is echt een contractteelt geworden.'

In 2019 werd boerenkool in de Verenigde Staten ontdekt als 'superfood'. De hoge gehaltes aan diverse vitamines, mineralen, vezels en antioxidanten gaven de verkoop in het land een enorme boost. Hand: 'Het areaal is toen flink gegroeid, tot circa 7.000 hectare.'

Hoewel de hype alweer voorbij is, is het verbeterde imago een reden voor de blijvend gestegen consumptie in de Verenigde Staten. 'Maar in Nederland is die hype niet echt aangeslagen', geeft Hand aan. 'Over het algemeen is bekend dat boerenkool lekker en gezond is. Bovendien werken we al jaren aan een betere smaak.'

Met name in België wordt ook maaiboerenkool geteeld. Dit wordt gezaaid als spinazie op bedden en jong geoogst. Meestal gaat dit direct naar de diepvriesindustrie. Hand: 'Struikboerenkool geeft hogere opbrengsten en is veel beter houdbaar. Bovendien krijgt maaiboerenkool te veel gele blaadjes voor de groentesnijderijen.'