Potstal vraagt om herbezinning

Bremmer deed deze uitspraak tijdens het kennisevenement ‘Be goat and tell it‘, dat begin deze maand plaatsvond in Wageningen. ‘Vooral op het gebied van ammoniak, methaan en volksgezondheid liggen uitdagingen. Uitdagingen die er veertig jaar geleden niet waren’, geeft hij aan. Volgens Bremmer is het daarom tijd om opnieuw naar het stalsysteem te kijken.

De innovatiesocioloog onderzocht samen met Daniel Puente en Hans Hopster van Wageningen University & Research (WUR) de sterke en zwakke kanten van de potstal en mogelijke alternatieven. Er werd niet alleen gekeken naar milieu, maar ook naar dierenwelzijn, volksgezondheid, de wensen van burgers en het perspectief van de geitenhouder.

Eenvoudig en goedkoop

De dominantie van de potstal is historisch goed te verklaren. In de jaren tachtig bleken roostervloeren, zoals die in andere veehouderijsectoren werden gebruikt, minder geschikt voor geiten. De potstal was eenvoudig en relatief goedkoop te bouwen. Toen steeds meer geitenhouders voor dit stalsysteem kozen, gingen ook onderzoek en voorlichting zich erop richten. Bremmer: ‘Je was gek als je voor een ander staltype koos. Dan stond je alleen.’

Nu wegen een aantal nadelen steeds zwaarder. Denk aan ammoniak. Volgens de innovatiesocioloog zijn in de Nederlandse geitenhouderij vooral metingen aan potstallen gedaan. Dit leverde volgens Bremmer opvallende cijfers op: ‘De emissiefactor die op papier staat, is maar de helft van wat uit daadwerkelijke metingen naar voren komt.’

Nadelen

Hier is volgens hem niet goed aan te sturen. ‘Een luchtwasser kan op papier een flinke reductie opleveren, maar kent ook nadelen. Zo vraagt de techniek om een andere stalopzet, kost het geld en lost dit het probleem op het gebied van methaan en lachgas niet op.’

En methaan verdient aandacht, vervolgt Bremmer. Onderin het strooiselpakket kunnen zuurstofarme omstandigheden ontstaan, waarin methaanproducerende micro-organismen goed gedijen. ‘Het stro wordt door die micro-organismen gebruikt als brandstof om methaan te produceren, en zo komt er een hele lading methaan uit.’

Daarbij plaatst de innovatiesocioloog wel een kanttekening. ‘Ongeveer twee derde van de methaan-emissie is afkomstig uit de pens van de geit. Aanpassen van de stal heeft dus slechts invloed op een deel van de totale methaanuitstoot.’

Volgens WUR-onderzoeker Axel van Ruitenbeek is hier wel op te sturen, omdat methaan vooral ontstaat als de mest langer in de potstal blijft liggen. ‘Vaker uitmesten kan de uitstoot beperken’, zegt hij. Van Ruitenbeek ziet ook kansen om de uitstoot van pensmethaan te beperken.

Voor ammoniak ligt dat iets anders. Die emissie ontstaat sneller: als mest en urine bij elkaar komen. Het effect van vaker uitmesten is daardoor naar verwachting kleiner. Meer strooisel gebruiken kan ook helpen. Door de stal droger te houden, worden de omstandigheden voor de vorming van ammoniak en methaan minder gunstig.

Organische stof

Maar het zou volgens Bremmer verkeerd zijn om alleen naar de negatieve eigenschappen te kijken. De potstal heeft ook kwaliteiten die bij de ontwikkeling van nieuwe stalconcepten niet verloren moeten gaan. Zo heeft de mest waarde, doordat deze veel organische stof bevat. Verder zijn potstallen doorgaans open stallen met veel daglicht en frisse lucht, en beschikken geiten over relatief veel ruimte.

Ook het imago verdient aandacht. Stro en het traditionele beeld van een potstal kunnen positief worden gewaardeerd door burgers, al benadrukt Bremmer dat daar voor de geitenhouderij geen hard onderzoek naar is gedaan.

Aantrekkelijke ondergrond

Hans Hopster, senior onderzoeker dierenwelzijn bij WUR, signaleert dat stro mogelijk ook een meerwaarde heeft voor de geit. Bij een proef met vijftien droogstaande geiten en in twee hoogtes verhoogde platforms vonden de dieren de platforms aantrekkelijker om te liggen als die werden ingestrooid met stro. ‘Of ze waren al gewend aan stro en kozen er daarom voor, of stro zelf is voor geiten een aantrekkelijke ondergrond om op te liggen.’

Ook de hogere platforms werden meer gebruikt, stelt Hopster. ‘Toen het stro verdween en werd vervangen door stoeptegels werden deze platforms veel minder gebruikt, mogelijk omdat dit een extra inspanning vroeg. De bezetting van de lage platforms daalde licht.’

Een ander belangrijk aspect is volgens Bremmer dat geitenhouders het systeem goed kennen: ‘Ze weten wat we ermee kunnen. En ze behalen goede diergezondheidscijfers en productiecijfers. Bij een volledig nieuw systeem moet die kennis deels opnieuw worden opgebouwd.’

Onderzoek naar fijnstof in strostal na VGO-rapport
Bij geitenhouderijen lijkt de strostal, en met name de stropot, een belangrijke bron van fijnstof en andere bio-aerosolen. Wageningen Livestock Research gaat daarom nader onderzoeken wat er precies in de stropot gebeurt en welke maatregelen de uitstoot kunnen verminderen, zegt onderzoeker Kitty Exel. Aanleiding voor nader onderzoek is het rapport ‘Veehouderij en Gezondheid Omwonenden’ (VGO), waaruit naar voren komt dat nabij geitenhouderijen vaker longontstekingen voorkomen. Uit ander onderzoek op geitenbedrijven blijkt dat vooral werkzaamheden met stro flinke emissiepieken kunnen veroorzaken. Ook tijdens het uitmesten kan de fijnstofemissie sterk oplopen.