Ecoregeling in 2027 flexibeler zonder medailles

De ecoregeling is onderdeel van het Gemeenschappelijk landbouwbeleid (GLB). Boeren in Nederland krijgen in 2027 gemiddeld 194 euro per hectare als basispremie. Ook kunnen agrariërs met de ecoregeling een maximale verhoging krijgen van 200 euro per hectare voor extra maatregelen ten gunste van klimaat, bodem en lucht, water, landschap of biodiversiteit. Biodiversiteit leek een van de belangrijke pijlers onder de regeling, maar dit wordt vanaf 2027 minder zwaar meegewogen.

Het ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur noemt de beperkte praktische haalbaarheid van deze instapeis als voornaamste reden voor de wijziging. 'Vanaf 2027 bieden we de mogelijkheid om een halve punt met een van de andere vier subdoelen in te vullen’, geeft een woordvoerder aan. ‘Tegelijkertijd blijft biodiversiteitsherstel een van de grootste uitdagingen voor de landbouw. Als de deelname afneemt, kan dat negatief uitpakken voor de biodiversiteit. In 2028 start een nieuwe GLB-periode en kijken we opnieuw hoe we zo goed mogelijk inzetten op duurzaamheidsthema's.'

Dit is een punt waar belangenbehartigers zich al jaren hard voor maken. Zo ook Klaas Johan Osinga, beleidsspecialist Internationaal bij LTO Nederland: 'Toen de ecoregelingen in 2021 voor het eerst aan ons werden gepresenteerd, waarschuwden wij al voor de complexiteit. Toch is het van start gegaan in 2023. We zijn het enige land in de Europese Unie die het zo ingewikkeld heeft gemaakt.' Dit zorgt er volgens Osinga voor dat ruim de helft van de agrariërs niet zelf de aanmelding doet. 'We zijn absoluut voor een ecoregeling, het is belangrijk dat ondernemers worden betaald voor dit soort maatregelen. Maar iedere boer die wil meedoen, moet dat zelf kunnen doen.'

Flexibeler systeem

De verlaging van het instapniveau voor biodiversiteit met een halve punt is goed voor de flexibiliteit van het systeem, stelt Osinga. 'Daarmee geef je de boer ruimte om op andere vlakken wat meer te doen. Dat is belangrijk om weer naar de 80 procent deelname te gaan, zoals in het eerste jaar van de ecoregeling.' In dat eerste jaar ging het ministerie uit van een deelnamebereidheid van 70 procent. ‘Dat leidde toen wel tot problemen met het geld dat beschikbaar was gesteld.' Maar dat hoeft volgens Osinga in 2027 niet tot problemen te leiden. Net zoals dit jaar zit er dan 200 miljoen euro in het potje voor de ecoregeling.

Lees ook: Ecoregeling op de schop: goud, zilver en brons verdwijnen

Freddy Keurhorst, adviseur mest en mineralen bij DLV, verwacht ook dat er volgend jaar niet meer geld naar de ecoregeling hoeft, maar dat de deelname wel wat zal stijgen. 'Er is een behoorlijk aantal ondernemers, met name akkerbouwers, in ons klantenbestand die tegen de resultaatverplichting opliepen.’ Deze agrariërs namen wel maatregelen, maar werden gekort omdat één doel niet was gehaald. ‘Dan vielen ze meteen een trede terug’, vertelt Keurhorst. ‘Nu dat risico weg is, denk ik dat er ondernemers zijn die zich toch weer aanmelden.'

Adviseur Jeroen van den Hengel van aaff herkent dit beeld. ‘Het kan beide kanten op gaan. De trigger om wat extra’s te doen om in een hogere klasse te komen, is er nu uit. Tegelijkertijd sluit de premie straks beter aan bij de waarde van de activiteiten die daadwerkelijk zijn uitgevoerd en wordt het risico op een grote terugval door één afgekeurde activiteit kleiner. Zo neemt ook het risico af dat ondernemers door een tegenvallende uitkomst afhaken.’

De verlaging van de biodiversiteitsdrempel helpt volgens de aaff-adviseur vooral melkveebedrijven die op biodiversiteit vastliepen. ‘Akkerbouwers lopen vaker tegen de klimaatdrempel aan. Voor hen verandert op dat punt minder.’ Van den Hengel adviseert boeren eerst naar hun bouwplan te kijken en vervolgens te bepalen welke eco-activiteiten daarbij passen. ‘Ga niet krampachtig proberen het maximale eruit te halen. Kies activiteiten die passen bij je bedrijf, uitvoerbaar zijn en waarbij je aan de voorwaarden kunt voldoen.’

Strenge controles

Een laatste belangrijke wijziging in de ecoregeling voor 2027 zijn de strenge controles. Waar boeren eerder vaak nog een waarschuwing kregen als zij niet op tijd hadden gemeld dat er bijvoorbeeld geen onderzaai opkwam, volgt direct een korting op de premie. 'Eerder kreeg je eerst een gele kaart, nu is dat gelijk een rode', waarschuwt Van den Hengel. 'Het zit nog niet bij iedereen goed tussen de oren dat het gaat om een resultaatverplichting en geen inspanningsverplichting.’

De Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) kijkt wekelijks mee via satellietbeelden, hoewel dat systeem lang niet waterdicht blijkt te zijn. Er lopen nog vijfduizend aanvragen van agrariërs voor herzieningen over 2025. Zij stellen dat onjuiste conclusies zijn getrokken door het AI-gestuurde systeem. Vooral bedrijven met veel grond worden hierdoor hard geraakt.

De korting van 3 procent op het premiegeld wordt opgelegd als de deelnemer nalaat zo snel mogelijk bij RVO te melden dat de eco-activiteit niet correct wordt uitgevoerd. 'Het gaat dan om een eerste overtreding. Bij herhaling wordt een sanctie van 10 procent opgelegd’, meldt de woordvoerder van het ministerie. Bij niet-naleving kan bij de eerste overtreding al een sanctie van 10 procent worden opgelegd, vervolgt de woordvoerder. Bijvoorbeeld wanneer een perceel wordt opgegeven dat op de peildatum niet ter beschikking staat van de deelnemer.

Punten verschillen per regio: hoe werkt de ecoregeling?
De ecoregeling is een vrijwillige regeling binnen het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid waarmee boeren een extra vergoeding kunnen verdienen voor maatregelen op het gebied van klimaat, bodem en lucht, water, landschap en biodiversiteit. Om in aanmerking te komen voor de premie, moeten deelnemers voldoende punten behalen op deze vijf doelen. De instapeis blijft in totaal 5 punten per subsidiabele hectare.
Punten worden verdiend met eco-activiteiten, zoals kruidenrijk grasland, bufferstroken, groenbemesters, rustgewassen, niet-productieve grond, onderzaai van vanggewassen of precisiegewasbescherming. Elke activiteit levert punten op voor één of meer ecodoelen en heeft een geldwaarde per hectare. Ondernemers geven de gekozen activiteiten op via de Gecombineerde opgave. Gedurende het jaar controleert de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland of de activiteiten volgens de voorwaarden zijn uitgevoerd. Alleen activiteiten die aan alle voorwaarden voldoen, tellen mee voor de uiteindelijke premie.
Vanaf 2027 verandert de verdeling van de benodigde punten. De verplichte score voor biodiversiteit wordt met 0,5 punt per hectare verlaagd. Die halve punt mag vanaf volgend jaar worden ingevuld met extra prestaties op andere ecodoelen. Volgens het ministerie sluit de regeling zo beter aan bij de praktijk. De tabel hiernaast laat zien hoeveel punten per doel minimaal nodig zijn in welke regio. Op de kaart is te zien welke gebieden onder welke regio vallen. Ligt een perceel in twee regio's, dan bepaalt de regio waar meer dan de helft van het perceel in ligt welke eisen gelden.