Snelle verspreiding van knolcyperus vraagt om alertheid

‘De ontwikkeling gaat snel’, waarschuwde onkruiddeskundige Maximilian Koppel van Landwirtschaftskammer Niedersachsen tijdens PotatoEurope in het Duitse Springe. In de deelstaat Nedersaksen kan het areaal landbouwgrond waarop knolcyperus voorkomt dit jaar oplopen tot 300.000 hectare. In 2025 ging het om 250.000 hectare.

Koppel riep boeren op alert te zijn en verdere verspreiding van het hardnekkige onkruid te voorkomen. In Nedersaksen wordt een perceel al als besmet beschouwd wanneer minimaal één plant is gevonden. De eerste grote besmettingen werden gevonden rond de steden Cloppenburg, Vechta en Osnabrück. Inmiddels zijn ook verder naar het oosten besmettingen vastgesteld.

Ook in Nederland komt knolcyperus op steeds meer plekken voor. Waar Duitsland vooral inzet op het voorkomen van verspreiding en meerjarige bestrijding, geldt in Nederland na een officiële vaststelling een teeltverbod. Dat geldt voor akker- en tuinbouwgewassen, maar ook voor mais en graszoden.

Lees ook: Drones helpen bij opsporing van knolcyperus

Daarnaast geldt een reinigingsplicht voor machines en werktuigen die op een besmet perceel zijn gebruikt. Die moeten direct na gebruik worden vrijgemaakt van aanhangende grond en planten, zodat knolcyperus zich niet verder kan verspreiden. De NAK controleert het perceel jaarlijks. Als in drie opeenvolgende jaren geen knolcyperus wordt aangetroffen, worden de maatregelen opgeheven en mag weer worden geteeld.

Per 1 januari 2026 waren in Nederland 602 teeltverboden geregistreerd, verspreid over ruim 1.075 hectare. De meeste teeltverboden zijn opgelegd in Limburg en Noord-Brabant. Volgens de NVWA neemt het aantal teeltverboden ook in de andere provincies toe. Inmiddels zijn in alle provincies teeltverboden vanwege knolcyperus geregistreerd.

Herkenning

Volgens Koppel is het belangrijk om de plant te herkennen. De goudgele tot bruinachtige bloeiwijze en de driehoekige stengel zijn kenmerkend. Onder de grond vormt knolcyperus kleine knolletjes die voedingsstoffen opslaan. Daarmee kan de plant de winter overleven.

Aan de rhizomen ontstaan de knolletjes, die 30 à 40 centimeter diep in de bodem kunnen zitten. Vanaf een bodemtemperatuur van 10 tot 12 graden Celsius kunnen de knolletjes in het voorjaar weer uitlopen. Daardoor kunnen van april tot oktober nieuwe planten opkomen en blijft bestrijding lastig. ‘Zodra je één plant vindt, moet je handelen’, zegt Koppel. Wachten tot er meerdere planten staan is geen optie. ‘Liever twee keer van de trekker stappen en controleren dan één plant laten staan.’

Lees ook: Knolcyperus is in opmars: wat kun je doen?

Bij een kleine besmetting adviseert Koppel om de planten volledig uit te graven, het liefst tot aan de ploegzool. Ook kunnen besmette plekken worden afgedekt met zwart landbouwplastic. De plek moet daarna meerdere jaren worden gecontroleerd. Ook bij de afvoer van besmet materiaal is voorzichtigheid nodig. Professionele compostering kan een optie zijn. Daarvoor moet het materiaal minimaal zeven dagen een temperatuur van 60 graden Celsius of hoger bereiken. Over vergisting bestaat meer onzekerheid. In proeven bleken na 28 dagen in een mesofiele biogasinstallatie nog enkele knolletjes levensvatbaar.

Maatregelen

Bij grote besmettingen met knolcyperus zijn verschillende maatregelen mogelijk. De onkruiddeskundige noemt twee tot drie jaar zwarte braak, in combinatie met herhaalde mechanische bewerkingen, als een manier om de hoeveelheid knolletjes in de bodem sterk te verlagen. Ook frezen, schoffelen en maaien kunnen de plant uitputten. In mais zijn bovendien mogelijkheden voor chemische bestrijding. Nieuwe technieken, zoals elektro-fysische bestrijding en stomen, worden eveneens onderzocht. Proeven met zwarte braak laten een vermindering tot maximaal 90 procent zien. Een volledige sanering van een perceel is nog niet gelukt. ‘90 procent klinkt veel, maar die laatste 10 procent is het probleem’, stelt Koppel.

Ook chemische bestrijding blijkt het probleem niet volledig op te lossen. In een veldproef met een hoge dosering glyfosaat werden de bovengrondse delen van knolcyperus sterk teruggedrongen, maar bleven de ondergrondse knolletjes zitten. Tien weken na de bespuiting stond het perceel alweer volledig groen. ‘We kunnen knolcyperus daarmee terugdringen, maar niet het probleem oplossen.’ Volgens Koppel ligt de sleutel daarom vooral bij preventie. ‘Als je wacht tot je een groot probleem hebt, dan ben je eigenlijk al te laat.’ Want eenmaal verspreid over een perceel is knolcyperus bijzonder moeilijk weer kwijt te raken.

Grasstrook kan verspreiding via afspoeling beperken
Ook afspoeling kan bijdragen aan de verspreiding van knolcyperus. Bij zware neerslag kunnen knolletjes met afstromend water vanaf een besmet perceel worden meegenomen naar een naastgelegen perceel. Een greppel is volgens onkruiddeskundige Maximilian Koppel niet altijd voldoende. Bij een lichte helling kan water over honderden meters samenkomen en de knolletjes verderop afzetten. Hij adviseert daarom om bij besmette percelen een brede grasstrook als buffer aan te leggen.

Die grasstrook kan het afstromende water afremmen en zo helpen voorkomen dat knolletjes worden verspreid. De strook moet volgens Koppel regelmatig worden gemaaid. Dat helpt bovendien bij het terugdringen van knolcyperus. Een grasstrook kan daarmee een extra maatregel zijn naast andere maatregelen om verspreiding vanaf besmette percelen te beperken. Vooral bij percelen waar water zich tijdens zware regenval verzamelt, is het volgens Koppel belangrijk hiermee rekening te houden.