Geothermie vraagt in Noord-Brabant om een lange adem

Jarenlang was geothermie in Noord-Brabant vooral een belofte. De techniek om warmte uit diepe aardlagen te benutten bestaat al langer, maar veel vragen bleven onbeantwoord. Waar liggen de kansen? Hoe geschikt is de Brabantse ondergrond? En hoe maak je projecten rendabel? Met nieuwe onderzoeksgegevens komt er stap voor stap meer duidelijkheid.

Trostomatenteler Gerard Vereijken is vanaf het eerste uur betrokken bij de ontwikkeling van geothermie in Noord-Brabant. Hij ziet de nieuwe kaart vooral als een volgende stap in een veel langer proces. ‘Het zal natuurlijk nog een lange weg zijn’, zegt hij. ‘De potentiekaart is nu kenbaar gemaakt. Dan moet er nog iemand initiatief nemen, een opsporingsvergunning aanvragen en allerlei onderzoeken uitvoeren. Dat hele traject moet nog worden doorlopen.’

De provincie werkt al geruime tijd aan meer inzicht in de ondergrond. In de afgelopen jaren zijn nieuwe gegevens verzameld via seismisch onderzoek en proefboringen. Die informatie is verwerkt in een potentiekaart, die laat zien waar aardwarmte kansrijk kan zijn. ‘We onderzoeken al tien jaar de ontwikkeling van geothermie in Noord-Brabant’, zegt projectmanager Erik Heskes. ‘Door nieuwe boringen en onderzoeken hebben we meer inzicht gekregen in de ondergrond. Die kennis hebben we direct gebruikt om de potentie van geothermie in kaart te brengen.’

Heskes noemt de kaart ‘een soort stoplichtenkaart’, die laat zien waar kansen liggen en waar vervolgonderzoek kansrijk is. Pas daarna begint het traject van vergunningen, businesscases en concrete projecten. Volgens de projectmanager is samenwerking tussen ondernemers, overheden en belangenorganisaties minstens zo belangrijk als de techniek zelf. ‘De publieke sector, de private sector en bedrijven zitten bij elkaar om van elkaar te leren, maar ook om gewoon dingen te gaan doen. Volgens mij spreken we dezelfde taal en hebben we de ontwikkeling echt een boost gegeven.’

Glastuinbouw als motor

Dat geothermie vooral kansen biedt voor de glastuinbouw is geen toeval. Kassen hebben een constante warmtevraag en kunnen daardoor een belangrijke afnemer van aardwarmte zijn. Tegelijkertijd kan deze sector bijdragen aan bredere warmtenetten voor woonwijken en bedrijven. Vereijken ziet dan ook een belangrijke rol voor de glastuinbouw. ‘Ik denk dat deze sector de fundering kan zijn voor duurzame energie. Geothermie is daar een onderdeel van.’

Lees ook: Groei aardwarmte stagneert, effectievere subsidie nodig

Peter van ’t Westeinde, belangenbehartiger bij ZLTO en regiocoördinator van Glastuinbouw Nederland voor de provincies Noord-Brabant en Zeeland, deelt die gedachte. ‘Je moet bijna altijd kijken naar een combinatie van glastuinbouw, bebouwde omgeving en soms ook industrie. Anders is een project moeilijk rendabel te maken.’

Juist die combinatie maakt projecten financieel aantrekkelijker. Waar woonwijken vooral in de winter warmte vragen, hebben glastuinbouwbedrijven vaak het hele jaar door behoefte aan energie. Door verschillende gebruikers aan elkaar te koppelen, ontstaan volgens Van ’t Westeinde de schaalvoordelen die nodig zijn om investeringen terug te verdienen.

Productie van CO2

Tegelijkertijd zijn er nog praktische vraagstukken. Zo gebruiken veel glastuinders aardgas niet alleen voor warmte, maar ook voor de productie van CO2. Wie overstapt op aardwarmte, moet dus ook nadenken over alternatieve CO2-bronnen. Hoewel de betrokkenen optimistisch zijn, beseffen zij dat de weg naar de eerste nieuwe projecten nog lang is. Vergunningen, financiering, onderzoek en maatschappelijke acceptatie spelen daarin ook een rol.

En dat geldt ook voor de discussie over aardbevingen, iets wat soms nog zorgt voor terughoudendheid. Toch ziet Heskes duidelijke verschillen met situaties zoals in Groningen. ‘In Noord-Brabant kijken we bewust naar de ondergrond en blijven we weg van breuken waar risico’s kunnen ontstaan. Door goed onderzoek proberen we eventuele problemen vooraf te voorkomen.’

Vereijken erkent dat dergelijke zorgen serieus moeten worden genomen. ‘We moeten zorgen dat eventuele risico’s goed georganiseerd zijn en dat duidelijk is wat er gebeurt wanneer er iets misgaat. Dat hoort bij zo’n ontwikkeling’, stelt hij. ‘Maar we hebben elkaar allemaal nodig. Het gaat uiteindelijk om betaalbare energie voor de toekomst. Wij denken dat geothermie daar een van de oplossingen voor kan zijn.’

Kansen in provincie
De nieuwe potentiekaart toont waar in de provincie Noord-Brabant geothermie kansrijk kan zijn. Dit betekent niet dat morgen de eerste nieuwe aardwarmteput wordt geboord. Voordat een project begint, moeten initiatiefnemers een opsporingsvergunning aanvragen. Daarna volgt aanvullend onderzoek naar ondergrond, warmteopbrengst en technische haalbaarheid. Ook moet duidelijk zijn wie de warmte afneemt en hoe de benodigde infrastructuur wordt aangelegd.
Ook spelen financiering en veiligheidsaspecten een belangrijke rol. Overheden en toezichthouders beoordelen de risico’s voor de omgeving en de ondergrond. Pas wanneer alle puzzelstukjes op hun plaats vallen, kan daadwerkelijk worden geboord. Daarom gaat het om een ontwikkeling van de lange adem. De techniek is beschikbaar, maar de voorbereiding vraagt tijd en samenwerking.