Hoge kosten hijgen akkerbouwers in de nek

De marges in de akkerbouw in Nederland, Frankrijk en Polen dalen in 2026 naar verwachting naar het laagste niveau in vijf jaar. Dat blijkt uit een analyse van Rabobank. In Spanje en Roemenië gaan de marges ook omlaag, al zijn daar in de laatste vijf jaar nog diepere dalen geweest door de grote droogte in Spanje in 2023 en een tegenvallende oogst in Roemenië in 2024. Duitsland komt uit op een vergelijkbaar niveau als in 2021, eveneens een zwak jaar.

Rabobank verwacht dat 2026 voor veel akkerbouwers in Europa een jaar wordt waarin inkomsten en kosten verder uit elkaar lopen. Aan de kostenkant ziet de bank opnieuw sterke prijsstijgingen als gevolg van geopolitieke spanningen in het Midden-Oosten. De verstoorde transportroutes en productielijnen in de energie en grondstoffen zijn daarmee doorvertaald naar hogere inputprijzen. Na de piek in 2022 bleven prijzen voor kunstmest lange tijd stabiel op een hoger niveau, maar dit jaar zijn ze opnieuw flink gestegen, met 25 tot 30 procent ten opzichte van 2025.

Gea Bakker, sectormanager Food & Agri bij Rabobank, zegt dat voor het huidige seizoen de impact van hogere kunstmestprijzen in Nederland meevalt. ‘Veel akkerbouwers hebben hun voorraad al ingekocht tegen prijzen van voor het conflict. Maar voor de oogst van 2027, waarvoor ze dit najaar bestellen, moeten ze rekening houden met hogere inputkosten.’

Lees ook: Marges in akkerbouw dalen naar laagste niveau in vijf jaar

Ook brandstofprijzen zijn opgelopen en de prijzen van gewasbeschermingsmiddelen zullen waarschijnlijk volgen. De dieselprijs lag voor het conflict tussen de 130 en 140 euro per 100 litervat, waarna deze doorschoot tot voorbij de 200 euro. Nu het conflict is afgekoeld en toch onzeker blijft, noteert de dieselprijs rond de 150 euro. Brandstof en energie vormen doorgaans 15 tot 25 procent van de variabele kosten. In totaal zullen de variabele landbouwkosten in 2026 naar schatting met 15 tot 20 procent stijgen ten opzichte van 2025.

• Volg de ontwikkeling van de energieprijzen op onze marktpagina

Door de combinatie van hogere kosten en matige opbrengstontwikkeling verslechteren de marges in vrijwel alle belangrijke akkerbouwlanden. De inkomensontwikkeling in de Nederlandse akkerbouw laat volgens Rabobank zien dat 2025 een benedengemiddeld jaar was, na een periode met sterke resultaten tussen 2021 en 2024. In die jaren zorgden vooral aardappelen, suikerbieten (2022 en 2023) en uien (2022 en 2023) voor gunstige prijzen. Nu zijn het juist aardappelen en uien die zwaar op de marges drukken.

Voor 2026 wijzen de vooruitzichten op basis van de brutomarges op een verdere verslechtering van het inkomen. De indexwaarde wordt geschat op 60, waar dit in 2022 nog boven de 120 lag.

Verschuiving teeltplan

De hogere kostprijs tegenover de tegenvallende opbrengsten dwingt tot het maken van keuzes. Jelmer Schreurs, sectoreconoom Agri & Food bij ABN AMRO, constateert dat er sterke verschuivingen plaatsvinden binnen het teeltplan.

‘Vanwege slechte prijsvorming worden er minder aardappelen en suikerbieten geteeld ten opzichte van 2025. De teelt van deze gewassen wordt vervangen door die van bijvoorbeeld uien en peen, of de grond wordt ingezet als braakliggend grasland (groene braak) waarvoor Europese subsidie kan worden ontvangen’, licht Schreurs toe.

De sectoreconoom ziet dit in verminderde vraag naar huurgronden voor de aardappelteelt. ‘Gespecialiseerde akkerbouwbedrijven die minder contracten hebben kunnen afsluiten, zullen minder gronden huren of kiezen ervoor om een deel van de teelt te verruilen met vaak lager salderende gewassen.’

Volgens Schreurs is de hoeveelheid groene braak op het totaal gering, maar uit gesprekken met akkerbouwers merkt hij op dat zij er vaker voor kiezen om de ecoregeling te optimaliseren en bijvoorbeeld te kiezen voor groene braak en zo hun inkomen aan te vullen.

Bakker wijst erop dat de terugloop in het areaal ook te maken heeft met nieuwkomers en gelegenheidstelers in bijvoorbeeld de aardappelteelt, die nu weer afhaken. ‘Telers zoals gestopte veehouders die tijdelijk aardappelen gingen telen, haken nu af door de tegenvallende markt. De echte akkerbouwers blijven bij hun bouwplan vanwege de vruchtwisseling, maar kijken wel kritischer naar extensivering en bodemkwaliteit.’

Investeringen

Nu marges teruglopen, is de ruimte om te investeren beperkter geworden. Wat betreft de sectormanager betekenen slechtere marges niet automatisch dat de noodzaak om te investeren minder wordt.

‘Als marges onder druk staan, wordt efficiëntie belangrijker’, zegt Bakker. ‘Precisietechnologie en robotisering kunnen helpen om inputs zoals kunstmest en gewasbeschermingsmiddelen gerichter toe te passen. Dat vraagt om investeringen. In een jaar waarin boeren wat terughoudender zijn, wordt daar toch voorzichtig naar gekeken.’

Volgens de sectormanager blijft de belangstelling groot, omdat deze technologieën bijdragen aan lagere milieudruk, minder gebruik van chemie en een oplossing bieden voor arbeidsproblemen.

‘Op de lange termijn speelt ook de vraag hoe Nederland internationaal concurrerend blijft, bijvoorbeeld in aardappelen. Productieregio’s zoals India en China winnen aan belang. Technologie kan helpen om op kwaliteit te concurreren, maar ook rassenkeuze en weerbaarheid tegen klimaatverandering worden steeds belangrijker’, zegt Bakker.

Kleiner areaal en minder opbrengst voor akkergewassen Na enkele jaren met hoge prijzen en goede resultaten is de markt voor consumptieaardappelen duidelijk afgekoeld. Tegelijkertijd was de export van verwerkte aardappelproducten zwakker dan verwacht. Volgens Rabobank neemt het areaal in 2026 in belangrijke productielanden af en normaliseren de opbrengsten. Voor zowel Nederland als België verwacht Rabobank een opbrengst van ongeveer 46 ton per hectare. Het Joint Research Centre (JRC) verwacht een nog lagere opbrengst van 43,3 ton per hectare op Europees niveau. Dit kan de spotmarktprijzen later in het seizoen doen laten stijgen. Maar de contractprijzen liggen fors lager dan vorig jaar, met dalingen van 20 tot 25 procent. Omdat ongeveer 80 procent van de aardappelen in Nederland op contract wordt geteeld, betekent dit naar verwachting lagere opbrengsten voor telers. Ook in de suikerbietensector grijpen verwerkers in. Door lagere suikerprijzen wordt het gecontracteerde areaal verder teruggebracht. Dit jaar verwacht Rabobank een krimp van 7 tot 8 procent in het areaal. Onderzoekers van JRC verwachten dat de opbrengst van suikerbieten in de Europese Unie dit jaar 5 procent lager uitvalt dan in 2025. In de West-Europese landen zakt de opbrengst van suikerbieten in België het hardst. Met een verwachte opbrengst van 90,2 ton per hectare komt deze 8 procent lager uit. In Nederland daalt de opbrengst naar verwachting met 4 procent tot 85,5 ton per hectare. In Duitsland blijft de verwachte opbrengst met 83,7 ton per hectare gelijk aan vorig jaar.