Succes regeneratieve landbouw sterk afhankelijk van regio en bedrijf

Factoren als de beschikbaarheid van dierlijke mest, water en afzetmogelijkheden voor andere gewassen bepalen in belangrijke mate of de omschakeling rendabel is.

Dat is de conclusie van het Europese onderzoeksproject Regenomics, waarin veertig bedrijven in Duitsland, Frankrijk, Hongarije en Polen zijn onderzocht. Voor acht bedrijven maakten onderzoekers een uitgebreide doorrekening van twee omschakelscenario's: een beperkte stap richting regeneratieve landbouw en een verdergaande transitie op de langere termijn.

Beperkte aanpassing bedrijfsvoering

Volgens projectleider Mark Manshanden laten vooral de Poolse en Hongaarse bedrijven positieve resultaten zien. Daar leidt een relatief beperkte aanpassing van de bedrijfsvoering tot zowel een kleinere milieubelasting als een hogere omzet. Dat komt mede doordat deze bedrijven nog relatief veel gewasbeschermingsmiddelen gebruiken. Het terugdringen daarvan levert zowel milieuwinst als kostenbesparingen op.

Voor de onderzochte bedrijven in Duitsland en Frankrijk ligt dat anders. Daar zorgen dezelfde maatregelen volgens de onderzoekers juist voor lagere gewasopbrengsten en een flinke daling van de omzet, terwijl de milieuwinst beperkter blijft.

Lagere kosten

Tegelijkertijd wijst WUR erop dat regeneratieve landbouw op vrijwel alle onderzochte bedrijven leidt tot lagere kosten. Minder gebruik van kunstmest en chemische gewasbescherming verlaagt de uitgaven. Daarnaast zijn minder intensieve grondbewerkingen nodig, waardoor brandstofverbruik, loonwerkkosten en machineslijtage afnemen. Die kostenbesparingen kunnen een deel van de lagere opbrengsten compenseren.

Volgens de onderzoekers staat of valt het succes van regeneratieve landbouw met de regionale omstandigheden. De beschikbaarheid van organische meststoffen en voldoende water is daarbij essentieel, zeker wanneer bedrijven de vruchtwisseling willen uitbreiden met meer verschillende gewassen. Diversiteit in het bouwplan geldt volgens de onderzoekers als een belangrijk uitgangspunt van regeneratieve landbouw.

Knelpunten

Juist daar kunnen knelpunten ontstaan. Niet iedere regio beschikt over voldoende dierlijke mest of compost als alternatief voor kunstmest. Daarnaast maakt toenemende droogte het telen van extra gewassen op sommige plekken lastiger.

Ook de markt speelt een belangrijke rol. In het onderzoek zijn onder meer stikstofbindende gewassen, zoals bonen, opgenomen in de bouwplannen. Die leveren voordelen op voor bodem en milieu, maar de afzet is volgens de onderzoekers nog beperkt. Voor een succesvolle omschakeling is daarom ook inzet van afnemers en andere ketenpartijen nodig.

Geen blauwdruk

De belangrijkste conclusie van het onderzoek is dat er geen universeel recept bestaat voor regeneratieve landbouw. Welke maatregelen economisch en ecologisch verantwoord zijn, verschilt per bedrijf en per regio. Daarom ontwikkelde WUR binnen het project een rekenmodel waarmee ondernemers de gevolgen van verschillende maatregelen op bedrijfsniveau kunnen doorrekenen.

Het Regenomics-project is een publiek-private samenwerking van WUR met onder meer Cargill, Unilever Europe, Mars Pet Nutrition Europe en de European Landowners' Organization.