Openbare consultatie legalisatieprogramma PAS-melders geopend

Door de verlenging op te nemen in de Omgevingswet, die al onder de vorige landbouwminisiter Femke Wiersma is voorbereid, krijgen het Rijk en de provincies langer de tijd krijgen om een structurele oplossing voor PAS-melders te vinden.

Bij de consultatie is het concept van de opvolger van het legalisatieprogramma bijgevoegd. Deze is ook te vinden onderaan dit artikel. Reageren kan tot 29 mei.

‘Het programma bevat de mogelijke oplossingsrichtingen, maatregelen en instrumenten. Het is afhankelijk van de locatie van de PAS-melder en de wens van de ondernemer of een specifieke oplossing voor een individuele ondernemer openstaat’, schrijft minister Jaimi van Essen van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur (LVVN) aan de Tweede Kamer.

Taskforce vergunningverlening

De opvolger van het legalisatieprogramma beoogt PAS-melders voor 1 maart 2028 zicht op een oplossing voor legalisatie te bieden. Parallel daaraan wordt in de ministeriële Taskforce Landbouw, Natuur en Stikstof gewerkt aan het lostrekken van de vergunningverlening in Nederland. Deze ontwikkeling kan volgens de minister een positief effect hebben op de termijn en de mogelijkheden waarmee een PAS-melder weer in een legale situatie belandt.

‘Een eerste stap hierin is het gemotiveerd kunnen afwijzen van handhavingsverzoeken waar sommige PAS-melders mee geconfronteerd worden. Het conceptprogramma draagt hieraan bij door PAS-melders zicht op een oplossing te geven waardoor zij in een legale situatie terechtkomen. De volgende stap is het aanbieden van structurele oplossingen, zodat er een einde komt aan de onzekerheid waarin ondernemers al te lang zitten’, aldus Van Essen.

De bewindsman meldt in de Kamerbrief ook de start van een verkenning naar de omvang en opgave van de interimmers.

Samenvatting legalisatieprogramma

Het legalisatieprogramma voor PAS-melders (2026–2028) beschrijft de opvolger van het eerdere programma dat moest voorzien in het legaliseren van bedrijven die tijdens het Programma Aanpak Stikstof (PAS) te goeder trouw zonder natuurvergunning hebben gewerkt. Door aangescherpte jurisprudentie, verslechterde natuur en het strikte additionaliteitsvereiste is legalisatie via vrijgemaakte stikstofruimte grotendeels vastgelopen. Slechts een beperkt aantal PAS-melders kon daadwerkelijk een vergunning krijgen. Daarom kiest het Rijk samen met de provincies voor een bredere, meer realistische maatwerkaanpak.

Het doel van het nieuwe programma is dat alle positief geverifieerde PAS-melders uiterlijk op 1 maart 2028 zicht hebben op een structurele oplossing die leidt tot een legale situatie. Dit hoeft op dat moment nog niet volledig te zijn gerealiseerd. De daadwerkelijke vergunningverlening of implementatie kan doorlopen tot uiterlijk eind 2030. Centraal staat dat iedere PAS-melder een individueel traject doorloopt, ondersteund door provincie en – indien gewenst – een (rijks)zaakbegeleider.

Het programma benoemt verschillende oplossingsrichtingen, zoals intern en extern salderen, innovatie en omschakeling, extensivering, verplaatsing van het bedrijf, vergunningvrij worden of (gedeeltelijke) beëindiging van de activiteit. Welke oplossing mogelijk is, hangt af van de locatie, de aard en omvang van de melding en de wensen van de ondernemer. Niet voor iedere PAS-melder zijn alle opties beschikbaar. In sommige gevallen kan beëindiging de enige realistische uitweg zijn.

Omdat veel bedrijven nog niet direct kunnen worden vergund, blijft het inzetten op het gemotiveerd afzien van handhaving belangrijk. Zolang PAS-melders meewerken en stappen zetten richting legalisatie, kan handhavend optreden als onevenredig worden beschouwd. Tegelijkertijd werkt het kabinet via de Taskforce Landbouw, Natuur en Stikstof aan aanvullende maatregelen voor stikstofreductie en natuurherstel, zodat vergunningverlening op termijn weer mogelijk wordt. Met dit programma beoogt de overheid duidelijkheid te bieden, perspectief te creëren en een einde te maken aan de langdurige onzekerheid waarin PAS-melders verkeren.