'Bokashi geeft onze bodem echt een waardevolle boost'

De drie ondernemers wilden de kringloop sluiten en de poldergrond, die jaarlijks andere eigenaren had, een boost geven. Met nauwelijks aanvoer van organische stof in de vijftien jaar voor hun komst, was een structurele verbetering nodig. De keuze voor bokashi leek logisch: lokaal maaisel benutten, kosten beperken en bouwen aan een gezonde bodem.

In het eerste jaar werd de productie volledig uitbesteed. 'We hadden de machines en expertise niet', blikt Wesdorp terug. 'Maar zo leer je snel wat beter kan.' Inmiddels draait het proces grotendeels in eigen beheer en wordt gewerkt met recepten en methodes van partners zoals Bij de Oorsprong en Loonbedrijf Van der Maas.

De basisgrondstof bestaat uit bermmaaisel uit de regio. Waterschap Hollandse Delta levert dit maaisel aan. De toepassing op 70 hectare laat duidelijke effecten zien. Denk daarbij aan een verbeterde bodemstructuur, een positieve organischestofbalans en een betere vochtvasthouding en doorworteling.

Ook een actiever bodemleven behoort tot de resultaten. In de winter zien de drie ondernemers dat het bodemleven de bokashi letterlijk van bovenaf komt halen.

Voor fijnzadige gewassen vraagt het wel wat meer aandacht. Het direct toepassen voor deze teelten kan soms lastig zijn. Bokashi maken is momenteel vrij kostbaar, maar toch ziet Groeneveld kansen voor de toekomst: 'Als we een deel van het proces zelf blijven doen en de vergoeding voor maaisel iets stijgt, dan kan bokashi kostendekkend worden en heb je echt een waardevolle bodemverbeteraar.'

Aantrekkelijker proces

Samenwerking met partijen als waterschap, gemeenten of Staatsbosbeheer maakt het proces bovendien aantrekkelijker, omdat zij zijn gebaat bij het afvoeren van maaisel. Wat zijn volgens Groenendijk de belangrijkste lessen? 'Verwerk bermmaaisel zo vers mogelijk om broei te voorkomen, houd tijdens het fermentatieproces de temperatuur goed in de gaten en verzamel meer data over langetermijneffecten in bodem en gewas.'

Is bokashi een aanrader voor collega-boeren? 'Zeker', benadrukt Wesdorp. 'Maar niet iedereen kan het doen. Er is simpelweg niet genoeg maaisel voor elke boer.' Toch gelooft hij sterk in de meerwaarde van bokashi, mits het buiten de mestwetgeving kan blijven. Wordt het geregistreerd als meststof, dan wordt het proces te duur.

Bokashi is geen wondermiddel, wel een waardevolle bouwsteen in duurzaam bodembeheer. Het advies voor ondernemers die zelf aan de slag willen gaan met bodemmaatregelen zoals bokashi: begin klein, zoek regionale partners en ontdek hoeveel kracht er in lokaal groenrest zit. Bodem en bedrijf knappen ervan op, stellen Wesdorp en Groeneveld.