'Zorg dat je op tijd overstapt op biologische gewasbescherming'

Het is verbazingwekkend wat in vrij korte tijd te bereiken is als de focus meer komt te liggen op biologische gewasbescherming, stelt Helma Verberkt. De directeur van Artemis verwijst naar de manier waarop in Brazilië de principes van biocontrol zijn geïntegreerd in gangbare teeltsystemen.

In het toelatingsbeleid moet voortschrijdend wetenschappelijk inzicht leidend zijn

Helma Verberkt, directeur Artemis

Eind 2024 bezocht Verbekt het Zuid-Amerikaanse land tijdens een innovatiemissie. Doel van de missie, met ook ambtenaren van het ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur (LVVN) en onderzoekers van Wageningen University & Research, was vooral kennisuitwisseling. 'Tien jaar geleden werd in Brazilië bewust de stap gezet om prioriteit te geven aan biologische gewasbescherming. De toelating van natuurlijke middelen is daarop aangepast.'

Tot die tijd werd veel chemie gebruikt en waren er volop milieuproblemen en middelen die door resistenties niet meer goed werkten, vervolgt Verbekt. 'Inmiddels hebben ze teeltsystemen met een brede range aan groene middelen, waaronder ook micro-organismen voor een betere plant- en bodemweerbaarheid. Telers zijn nu minder afhankelijk van de chemie.'

Wat valt er te leren van de situatie in Brazilië?

'Dat een gericht toelatingsbeleid ervoor zorgt dat veel meer groene middelen beschikbaar komen. En dat heeft weer een positief effect op de ontwikkeling van teeltsystemen die het milieu minimaal belasten.'

In hoeverre kan het nieuwe Omnibus-voorstel van de Europese Commissie bijdragen aan eenzelfde ontwikkeling in Europa?

'Het voorstel moet ervoor zorgen dat de toelating van biologische stoffen en middelen niet zozeer wordt vereenvoudigd, maar vooral wordt versneld. De huidige gewasbeschermingsverordening 1107/2009 is met name gericht op chemische middelen. Het is goed dat er een definitie komt voor middelen van natuurlijke oorsprong en dat deze middelen bij de toelating niet langs dezelfde meetlat als chemie worden gelegd.'

'De aankondiging van de versnelde toelating is positief ontvangen door de gewassectoren en ook door het bedrijfsleven. We zien nu al een positieve drive en dat is belangrijk voor het initiëren van innovaties die meer zijn gericht op de Europese landbouw.'

'Het Omnibus-voorstel geeft niet alleen perspectief aan de Europese boer en tuinder, maar ook aan de producenten van groene middelen. En aan de maatschappelijke organisaties die hameren op het terugdringen van de milieu-impact van de landbouw.'

In het Brusselse voorstel worden ook wijzigingen aangekondigd voor de toelating van chemische middelen. Wat vindt u daarvan?

'Wij hadden liever gezien dat biocontrol apart was gehouden in het voorstel. Nu bestaat de kans dat er ook over chemische middelen extra discussie ontstaat, vanwege verruiming van de verlengingsprocedures. Dat kan het besluitvormingsproces vertragen.'

'Overigens geldt de verruiming niet voor risicostoffen zoals de zogenoemde 'candidates for substitution'. Daarbij vinden wij dat het voortschrijdend wetenschappelijk inzicht altijd leidend moet zijn bij stoffen- en middelentoelating. Als er aanleiding voor is, moeten herbeoordelingen worden uitgevoerd.'

Wat is de ideale situatie voor gewasbescherming in gangbare teeltsystemen?

'Daarin worden weerbare gewassen geteeld, die dankzij genetica of de juiste bemesting en biostimulanten weinig gevoelig zijn voor ziekten en plagen. Voor de gewasbescherming maken de telers optimaal gebruik van groene oplossingen door de inzet van biologische bestrijders, natuurlijke middelen en toepassingen die afweermechanismen van planten in werking stellen.'

'Steeds belangrijker in deze systemen is de technologische ondersteuning. Die komt in de vorm van vroegtijdige detectie, digitalisering, monitoring en waarschuwingssystemen op basis van kunstmatige intelligentie.'

Toch pleit u er ook voor om chemie achter de hand te houden. Waarom is dat?

'Voorlopig is gangbaar telen volledig zonder chemie nog een utopie. In onze visie kunnen biologische gewasbescherming – als basis – en chemische middelen – als correctie – elkaar goed aanvullen. We zien nu al in het project '100% Groen Geteeld' in de glastuinbouw dat telers steeds minder vaak chemisch hoeven in te grijpen.'

'Het is wel goed om chemie als correctiemiddel te kunnen inzetten als dat echt nodig is. Het geeft telers meer rust en stimuleert hen ook om de overstap te maken naar biologische oplossingen.'

Waarom is het belangrijk dat telers niet te lang wachten met overstappen op biologische gewasbescherming?

'Het pakket aan chemische middelen krimpt de komende jaren fors. Zeker in Nederland is de waterkwaliteit wat dat betreft medebepalend en gaat de uitfasering van middelen in een snel tempo door. Mijn advies aan telers is daarom om op tijd over te stappen op biologische oplossingen. Zij kunnen zich dan beter voorbereiden op een teelt met minimaal gebruik van chemie.'

Wat zijn nieuwe ontwikkelingen als het gaat om groene gewasbescherming?

'Belangrijk is het inzicht in de toepassing van micro-organismen als bacteriën en schimmels voor een sterker microbioom in de plant en in de bodem. Onder glas zien we verder een steeds grotere diversiteit aan biobestrijders. En in buitenteelten neemt de meerwaarde toe om bankerplanten te gebruiken om nuttige insecten aan te trekken. Dit sluit aan op het principe dat een 'standing army' met natuurlijke vijanden klaarstaat op het moment dat plaaginsecten schade dreigen te veroorzaken.'

'De inzet van bacteriofagen zit nog in het beginstadium. Dit zijn virussen die plantparasitaire bacteriën bestrijden. En tot slot is het nog aardig om te vermelden dat amoeben een werking blijken te hebben tegen onder meer meeldauw. Deze ontdekking heeft zelfs een prestigieuze prijs gewonnen.'