West Betuwe toont wat er mogelijk is in fruitteeltregio

Het fruitteeltbedrijf van Erik van Haarlem in Buurmalsen omvat 104 hectare. Het bedrijf koelt, bewaart en sorteert de peren en appels zelf. De oogstperiode duurt jaarlijks ongeveer zes weken. In die tijd werken er zo'n negentig Poolse medewerkers op het bedrijf, allemaal in dienst bij de ondernemer.

'Zo'n 70 tot 80 procent van deze medewerkers komt ieder jaar terug', schetst Van Haarlem. 'Ze hebben in Polen vast werk, maar nemen vakantie om hier tijdelijk te helpen. Juist daarom wil ik dat de huisvesting goed is geregeld. Ik zorg bijvoorbeeld dat de bedden zijn opgemaakt bij aankomst, dat geeft een welkom gevoel.'

Een deel van de medewerkers woont inpandig op het Gelderse bedrijf. Maar dat was niet genoeg. Daarom stonden er in het verleden caravans op het erf. Zowel de ondernemer als de gemeente vond dat echter geen goede oplossing.

Huisvesting op eigen erf

'Je wilt kwaliteit bieden, geen noodoplossing', zegt Gerlof Roubos, specialist arbeid en werkgeverschap bij de NFO. 'Wij stimuleren huisvesting op het eigen erf, dat ontlast bestaande woningen in dorpen. De situatie hier is net als bij veel fruittelers; de mensen komen voor een korte periode en gaan dan weer naar hun thuisland. Om te zorgen dat mensen terugkomen, is goede huisvesting belangrijk. Dat zie je hier: er zijn geen misstanden en mensen keren terug.'

De grote uitdaging zit in de regels op het gebied van wonen en spuitvrije zones. Nieuwe woningen mogen in principe niet binnen 50 meter van fruitteelt worden gebouwd. Wethouder Jacoline Hartman (Dorpsbelangen) van gemeente West Betuwe legt uit dat dit al sinds 2015 een veelgebruikte vuistregel is bij bestemmingsplannen.

Hartman: 'Het staat niet letterlijk in een wet, maar de Raad van State hanteert deze afstand in veel uitspraken als redelijk uitgangspunt om een gezond woon- en leefklimaat te waarborgen. Gemeenten passen dit al jaren toe in hun beleid.'

Naar praktijk kijken

Volgens Hartman raakt de spuitzoneproblematiek veel meer dan alleen huisvesting voor arbeidsmigranten of woningbouw: 'Wij vinden dat het mogelijk moet zijn om langs een fruitboomgaard te wandelen. Het gaat ook over recreatie, klompenpaden en zelfs hondenuitlaatvelden. Wij willen als gemeente kunnen blijven bouwen en ontwikkelen in al onze kernen, ook in fruitteeltgebied. En dan moet je niet alleen naar de regels kijken, maar ook naar de praktijk.'

West Betuwe besloot daarom een stap vooruit te zetten en startte samen met Van Haarlem een pilot. Aan de zijkant van het bedrijfsgebouw werden woonunits geplaatst, die eerder dienst deden als vakantiewoningen in Zeeland. Ze zijn aangesloten op eigen riolering, water en elektriciteit. In iedere unit kunnen vier mensen wonen, met eigen sanitair en keuken. Dit alles in overeenstemming met het arbeidsmigrantenbeleid van West Betuwe.

De woningen worden alleen bewoond in de periode dat er niet wordt gespoten in de boomgaard, en laat dat nu precies samenvallen met de pluktijd. 'We zijn gegaan van beleid 'nee, tenzij' naar 'ja, mits en hoe?', zegt Hartman. 'Met oog voor gezondheid en veiligheid, maar ook voor de realiteit op het erf.'

Principebesluit

De pilot was succesvol. De gemeente heeft een principebesluit genomen. Daarbij is veel aandacht voor landschappelijke inpassing. Er worden straks hagen om de units geplaatst. De hagen zorgen voor een rustige uitstraling. 'Het is heel fijn als wethouders meedenken met fruittelers, dat soort wethouders hebben we nodig', stelt Roubos vast.

De huisvesting staat ongeveer tien maanden per jaar leeg. Financieel is het dus geen rendabele investering. 'Maar ik doe dit heel bewust', zegt Van Haarlem. 'Ik wil het goed hebben geregeld voor mijn medewerkers en voor de omgeving.'

West Betuwe ziet zichzelf als experimenteergebied. De gemeente wil laten zien dat veilige huisvesting en fruitteelt kunnen samengaan. 'Hopelijk kunnen andere gemeenten hiervan leren', besluit Hartman. 'Zie ons als voorbeeld. En maak er gebruik van.'