Fundamenten onder zuivelmarkt nog niet positief

De huidige situatie is behoorlijk uniek, schetst Klaas Johan Osinga. Hij is zuivelmarktkenner en beleidsspecialist Internationaal bij LTO Nederland. 'In de periode van september tot en met november steeg de productie in de vijf grootste zuivelexporterende regio's met 3,5 procent. Dat zijn naast de Europese Unie, de Verenigde Staten, Nieuw-Zeeland, Australië en Argentinië. Dat is sinds 2014 niet meer voorgekomen. In de Verenigde Staten steeg de productie in november met 4,5 procent ten opzichte van vorig jaar met nog altijd veel koeien.'

Na de feestdagen komt de zuivelhandel nu weer een beetje op gang. 'Januari is altijd wel een beetje een slappe maand', zegt Osinga. 'Maar door het maandenlange te grote aanbod van melk zijn de voorraden natuurlijk ook gegroeid. De handel kan het zich nu veroorloven om achterover te leunen. Iedereen wacht een beetje om te kijken of de bodem van de prijzen echt is bereikt. Ik ben benieuwd of de consument hier ook wat van gaat terugzien. De boterprijzen in de winkels zijn wel gedaald, maar wordt kaas ook goedkoper? Als dat gebeurt kunnen lagere prijzen de consumptie weer aanwakkeren. Maar de prijzen in de supermarkt dalen vaak niet zo hard als in de handel.'

Ondertussen zijn de prijzen voor boerderijmelk de afgelopen maanden stevig in mineur. Voor veel melkveehouders tot onder de kostprijs. Gemiddeld bedraagt de kritieke opbrengstprijs in Nederland nu 48 cent. De garantieprijs van FrieslandCampina ligt in januari op 39,50 euro per 100 kilo, exclusief btw. De integrale melkprijs is 43,21 euro. Dat is de garantieprijs, aangevuld met de maximale Foqus planet-toeslag voor duurzaamheidsprestaties en de kwantumtoeslag, na verrekening van inhoudingen en kosten.

Bij andere zuivelverwerkers is het beeld vergelijkbaar. De gewogen werkelijke melkprijs (WP-melkprijs) van A-ware ligt in januari op 42,54 euro. De WP-prijs is het werkelijk uitbetaalde melkgeld, gedeeld door het totale aantal kilo's geleverde melk van alle melkstromen, met uitzondering van biologische melk.

Volgens sectorleider melkveehouderij en bedrijfsadviseur Hans Scholte van Flynth is het nog rustig, maar gaan steeds meer melkveehouders nu wel aan het rekenen wat deze melkprijs voor hen betekent. 'Een belangrijke vraag is hoeveel buffer je nodig hebt op de melkprijs om zulke prijsschommelingen als bedrijf aan te kunnen. Rabobank gaf altijd aan dat dit 3 cent op een kilo melk is. De huidige situatie toont aan dat dit lang niet genoeg is.'

1.000 euro per koe

Scholte: 'In een paar maanden tijd is de melkprijs met 10 cent gedaald. Ik denk dat je eerder moet rekenen met een buffer van 10 cent per liter, ofwel 1.000 euro per koe per jaar. Niemand weet nog hoe diep dit dal gaat zijn en hoe lang het gaat duren. Hoe je hier doorheen komt heeft ook te maken met hoeveel geld een melkveehouder de afgelopen twee jaar heeft weggezet tijdens de periode met goede melkprijzen.' In het afgelopen jaar was de gemiddelde buffer bij Flynth-klanten 7 cent per kilo.

Volgens Scholte zijn melkveehouders vaak geneigd om geld snel te investeren. 'Melkveehouders zijn fiscaal georiënteerd. Ze zijn bang dat ze veel belasting moeten betalen. Dat is echt anders dan in de varkenshouderij en pluimveehouderij.'

Maar je hoeft nooit 100 procent belasting te betalen, merkt Scholte op. 'En natuurlijk is grond veel waard en het bezit stijgt zelfs steeds meer in waarde. Grond geeft een berg zekerheden, maar je kunt er niet van eten. Of je moet het verkopen, maar dat wil je ook niet. Een goede financiële buffer is dus ook belangrijk. Je moet voldoende vet op de botten hebben.'

Martin Valstar van ZuivelNL ziet op dit moment prijzen die redelijk in evenwicht zijn. 'Maar de markt is net een beetje wakker aan het worden. In de laatste weken van 2025 waren de meeste zaken wel gedaan en zijn de boeken gesloten. De grote afnemers hebben hun posities bepaald. Voor boter zijn de meeste afnemers ingedekt voor de eerste helft van het jaar.'

De boterprijs blijft volgens Valstar nu redelijk in de benen. 'Op het gebied van magere melkpoeder is Europa behoorlijk competitief ten opzichte van de Verenigde Staten en Oceanië. Daardoor loopt de export redelijk door, maar wel tegen heel lage prijzen.'

De markt voor weiderivaten, bijproducten bij het maken van kaas, ontwikkelt zich volgens Valstar nog steeds goed. 'De notering voor weipoeder is met 101 euro per 100 kilo behoorlijk hoog.'