Metingen geven nieuwe inzichten in stikstofbenutting

Volgens Timmermans is vooral duidelijk geworden hoe groot de variatie is tussen gewassen, rassen en percelen. 'En soms is ook binnen gewassen de variatie groot. We merken dat bestaande stikstofopnamecurves in veel gevallen verouderd zijn. Voor sommige gewassen – laat staan rassen – zijn ze nauwelijks beschikbaar. Dit terwijl juist die kennis essentieel is om de juiste meststof en het juiste moment te kiezen.'

Ook de rol van organische stof valt op. De afbraak van plantenresten bepaalt in sterke mate wanneer er stikstof vrijkomt. De C/N-ratio helpt daarbij om te voorspellen of die mineralisatie snel of juist traag verloopt. 'Met een goede bodemcheckanalyse en bladanalyses kun je veel gerichter bijsturen, zonder het risico op uitspoeling. Maar op schrale grond met weinig humus werkt de bodembiologie te traag. Dan blijft kunstmest een noodgreep. Een rustgewas of vlinderbloemige in het bouwplan is dan eigenlijk noodzakelijk.'

Grondbewerkingen

De invloed van grondbewerkingen verraste de projectgroep. Bewerking brengt zuurstof in de bodem, wat zowel mineralisatie als het bodemleven kan stimuleren. Timmermans ziet dat dit vooral in korte groenteteelten kansen biedt. 'Nu mechanische onkruidbestrijding terrein wint, vraag ik mij af of de huidige schoffelmachines de luchttoevoer optimaal benutten. Misschien ligt daar ruimte om stikstofbehoeften te verlagen.'

Droogte blijkt in de monitoring dubbel uit te pakken: minder uitspoeling én minder opname. Daardoor stapelen nutriënten soms juist op in de bodem. 'Stem bemesting af op de te verwachten productie', benadrukt de projectleider van Agrovation. 'Bij zomerprei hoort een andere stikstofbehoefte dan bij bijvoorbeeld winterprei. Met late, vloeibare bijbemesting op basis van bladsapmonsters kun je precies geven wat de plant nodig heeft.'

De samenwerking binnen het Nitraatweerbericht noemt Timmermans 'bijzonder waardevol'. Boeren leverden ondanks de drukte bemestings- en perceelsgegevens aan; adviseurs van de LLTB, Wageningen University & Research, Agrovation en het Bodemteam analyseerden de data.

Daarbij kwamen ook processen aan het licht die nog lastig te verklaren zijn. Timmermans: 'Soms zagen we effecten na een grondbewerking die we niet konden herleiden. Dat laat zien hoe complex bodemprocessen zijn en hoeveel we nog kunnen leren.'

Bodemsensoren

De projectleider zet de data om in overzichten, tabellen en grafieken. Voor de toekomst denkt hij aan bodemsensoren die temperatuur en vocht meten, zodat beter te voorspellen is wanneer er stikstof vrijkomt. 'En eigenlijk moeten we breder kijken dan alleen stikstof. Andere elementen, zoals zuurgraad, kali, calcium en sporenelementen, zijn minstens zo bepalend voor weerbaarheid en kwaliteit.'

Volgens Timmermans heeft het eerste projectjaar vooral bewustwording gebracht. 'We hebben patronen herkend binnen gewasgroepen en gezien waar het risico op uitspoeling zit. Maar vooral: het gesprek tussen teler en adviseur is veel scherper geworden. Dat is misschien wel de grootste winst.'