In beekdalen wacht boer naast stikstof nog een forse opgave
De landbouwsector krijgt in kwetsbare watergebieden te maken met een omvangrijke waterkwaliteitsopgave. In beekdalen en grondwaterbeschermingsgebieden kunnen de gevolgen van de overheidsplannen groot zijn, is de vrees. ‘Maar veel boeren hebben de ernst nog niet scherp’, klinkt het.
Het Rijk telt 26 grondwaterbeschermingsgebieden waar volgens landbouwminister Jaimi van Essen ‘een aanzienlijke opgave’ voor de sector ligt. Daarnaast blijkt uit een rapport van Deltares dat er 111 beken zijn die niet voldoen aan de Kaderrichtlijn Water (KRW). Een flink deel daarvan wordt veroorzaakt door bronnen uit het buitenland en rioolwaterzuiveringsinstallaties.
Maar voor 65 beken in Nederland geldt dat er een stevige uitdaging ligt voor de land- en tuinbouw als het gaat om het verminderen van uit- en afspoeling van nutriënten en gewasbeschermingsmiddelen. ‘De gemiddelde agrariër heeft niet door wat de gevolgen zijn’, zegt bestuurslid Brenda Timmerman van de LTO-vakgroep Akkerbouw. Volgens haar zijn in de bewuste gebieden vaak al gebiedsprocessen gaande.
Beperkingen
‘Dan gaat het bijvoorbeeld om wensen voor ander grondgebruik, of waterleidingbedrijven die iets willen’, aldus Timmerman. ‘Daar zijn ook boeren bij betrokken en die zullen echt wel snappen dat er iets speelt. Maar op dit moment kunnen zij in algemene zin nog goed boer zijn. Natuurlijk, er zijn beperkingen, maar daar is mee te dealen. Met wat er nu voorligt, is het maar de vraag of dat straks nog steeds zo is.’
Timmerman vindt het verklaarbaar dat ondernemers in een grondwaterbeschermingsgebied of beekdal zich extra moeten inspannen om er te kunnen boeren. ‘Maar als je ziet wat nu voorligt, gaat het echt om generieke maatregelen’, zegt ze. Zo wordt in de plannen van Van Essen de inzet van chemische middelen aan banden gelegd en de stikstofgift geminimaliseerd.
‘Dit soort beperkingen zijn er nu ook al’, erkent Timmerman, ‘maar niet in die mate. Gericht middelen gebruiken is nog altijd nodig. Het is een utopie om te denken dat we helemaal zonder kunnen. Neem de zandgronden in Drenthe en Overijssel. Daar groeit altijd onkruid. Dat kan deels machinaal worden weggehaald, maar je hebt ook gewoon middelen nodig.’
Niet ondersneeuwen
De aandacht voor de aanpak van beekdalen en grondwaterbeschermingsgebieden is beperkt, constateert LTO Nederland. Dat komt doordat het programma tegelijkertijd werd gepresenteerd met het totale maatregelpakket voor landbouw, natuur en stikstof. Laatstgenoemde kreeg daarin de meeste aandacht, gezien de zichtbare urgentie voor de hele maatschappij.
‘Maar de waterparagraaf in de aanpak mag niet ondersneeuwen’, benadrukt Timmerman. Hoewel in de toelichting van Van Essen van dinsdag 3 november, de verdere uitwerking van de eerdere brief, staat dat maatregelen gebiedsgericht plaatsvinden, vreest de vakgroepbestuurder dat uiteindelijk toch generieke maatregelen volgen.
Timmerman: ‘Ik geloof het pas als het zwart op wit staat. Wat dat betreft vind ik het veelzeggend dat het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat de beekdalen buiten het Convenant gewasbescherming wil houden. Hoezo? Ik ben bang dat dit is zodat alsnog voor generieke maatregelen wordt gekozen.’
Onzekerheid
Vooralsnog is overigens niet duidelijk voor welke beekdalen en grondwaterbeschermingsgebieden de voorgestelde aanpak moet gelden. Dat zorgt ervoor dat agrariërs in deze gebieden voorlopig in onzekerheid zitten. Geen enkele ondernemer in de beekdalen en grondwaterbeschermingsgebieden weet waar hij aan toe is. Dat geldt het meest in Drenthe, Overijssel, Gelderland en Limburg.
Een woordvoerder van het ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur laat weten dat sinds de zomer met provincies en waterschappen overleg plaatsvindt om de lijst met grondwaterbeschermingsgebieden en beekdalen te bepalen. ‘De definitieve selectie zal naar verwachting begin 2027 gelijktijdig met de selectie van de Natura 2000-gebieden worden gecommuniceerd, om in één keer helderheid te bieden.’ Op dat moment volgen ook de verdere uitwerking van regelgeving en maatregelen.
Gevraagd naar de criteria voor de gebieden stelt de woordvoerder dat de aanpak voor grondwaterbeschermingsgebieden zich richt op die locaties waar nog een landbouwopgave is om onder de norm van 50 milligram per liter nitraat in grondwater uit te komen.
Voor beekdalen gaat de aanpak uit van beken die zijn ingedeeld als KRW R-type en waar vermindering van uitspoeling voor een aanzienlijk deel bij de agrarische sector ligt, rekening houdend met toekomstige ontwikkelingen.
Lopende processen benutten
Timmerman: ‘Wij willen de selectie natuurlijk zoveel mogelijk beperken en generieke zonering bij beekdalen voorkomen. We blijven ook oproepen dat echt moet worden gekeken naar processen die al lopen. Negen van de tien keer is er al een goede samenwerking tussen partijen in de gebieden. Benut dat alsjeblieft. Als het nodig is om die processen te versterken prima, maar ga als overheid niet iets nieuws optuigen naast wat al gaande is.’
Daarbij mist de bestuurder ook een stuk onderbouwing van eventueel te nemen maatregelen. Er is twijfel over in hoeverre rapportages van de waterschappen over de waterkwaliteit nog actueel zijn. ‘Zorg voor een nullijn en een duidelijk doel. Als sector willen we echt ons steentje bijdragen, maar dan moet wel helder zijn wat er moet gebeuren en met welke reden.’
Maatschappelijke druk
Volgens Timmerman is het zaak om elke sector verantwoordelijk te houden voor wat deze heeft veroorzaakt. ‘Dat staat ook in de brief van Van Essen, dat is al winst. Maar het blijft lastig om als agrariër tegen maatschappelijke druk te moeten vechten. Telers voelen zich al halve criminelen. Dan is het belangrijk dat hun inzet wordt beloond.’
Behalve het benutten van al eerder gestarte processen en samenwerking is een ander belangrijk aspect daarbij het financiële. Wie gaat de schade betalen die ondernemers leiden als zij al te zeer worden beperkt in hun bedrijfsvoering? Timmerman: ‘En hebben zij nog wel toekomstperspectief? Ook daarom moet snel meer duidelijk worden.’
De woordvoerder van het ministerie zegt dat het kabinet zich realiseert dat veel wordt gevraagd van boeren in de zones rond Natura 2000-gebieden en de kwetsbare watergebieden. ‘Zeker waar watergebieden overlappen met zones rond Natura 2000-gebieden moet worden voorkomen dat er een lappendeken van verschillende regelgeving ontstaat, stelt de woordvoerder.
Voor kwetsbare watergebieden worden daarom vergelijkbare regels ontwikkeld als die voor aanpak in zones rondom Natura 2000-gebieden, vervolgt de woordvoerder. ‘Voor boeren in de kwetsbare watergebieden komt ook ondersteuning.’
'Onze alarmbellen gingen direct af'
Vol verwachting kijkt LTO Noord-bestuurder Helen Zeldenrijk uit naar januari, wanneer de herschreven stikstofbrief op de deurmat valt. Op dat moment moet duidelijk worden waar ondernemers in de beekdalen aan toe zijn.
Na het uitkomen van de stikstofbrief in juni, is dat namelijk één groot vraagteken, zegt de LTO Noord-portefeuillehouder Bodem en Water voor de provincie Drenthe. ‘In de bewuste bijlage 3 wees de minister kwetsbare wateren aan. Ook werden daarin zones genoemd in de beekdalen en grondwaterwingebieden. Onze alarmbellen gingen direct af. Want wat zijn de gevolgen voor de boeren in de gebieden?’
Het is voor Zeldenrijk nog steeds onduidelijk welke normen de overheid wil hanteren, wat de onderbouwing is van het aanwijzen van kwetsbare wateren en welke gevolgen van een eventuele zonering zijn. ‘Het leek alsof Van Essen de waterparagraaf met stoom en kokend water heeft geschreven.’
Dus uitte Zeldenrijk haar zorgen bij de vier Drentse waterschappen, want het ministerie haalt daar informatie op over deze beken. ‘Sindsdien is het ministerie bezig met een beter onderbouwde inventarisatie van de kwetsbare wateren en de eventuele maatregelen. Ook hebben we gevraagd of ze een bronanalyse willen opstellen: als je niet precies weet wie de veroorzaker is, hebben maatregelen weinig effect.’
Niet dubbelop
Er liggen veel agrarische bedrijven in de vele Drentse beekdalen en grondwaterwingebieden, geeft Zeldenrijk aan. ‘Het zijn ondernemers die al jaren bezig zijn met emissiereductie naar het oppervlakte- en grondwater. We willen niet dat daar met de stikstofaanpak nog extra maatregelen bovenop komen.’
In het ergste geval wordt het een heel moeilijk verhaal voor die ondernemers. Zeldenrijk: ‘Ze moeten dan vergaand extensiveren, terwijl nu nog niets bekend is over zaken als afwaardering van grond of ander flankerend beleid. Er is veel mogelijk, maar dan moet je het vooraf wel goed borgen.’
'250 meter is beetje wensdenken'
Een zone van 250 meter in beekdalen met daarin allerlei beperkingen is niet reëel. ‘Wensdenken’, noemt Peter van Dijck, portefeuillehouder Bodem en Water bij de LLTB, het plan van de overheid.
Samen met de provincie Limburg en het waterschap komt de LLTB rond de feestdagen met een alternatieve aanpak. Want in de ogen van Van Dijck mankeert er van alles aan de Haagse plannen. Te beginnen bij de 250 meter zones in de beekdalen, waarin agrariërs vergaand moeten extensiveren en de grondwaterstand structureel omhoog moet.
Over alleen al de hogere grondwaterstand heeft de LLTB-bestuurder zo zijn bedenkingen. ‘De overheid volgt de strategie van hoe hoger het grondwaterpeil, hoe minder nitraat naar het grondwater zakt. Dit is gebaseerd op een redelijk vaag onderzoek, waar Den Haag vervolgens zware maatregelen aan koppelt. Bovendien is het heuvelland in Limburg geen poldergebied met een maakbaar grondwaterpeil. Zeker niet in de zomer.’
En dan komen in die voorgestelde zones ook nog flinke beperkingen voor de bedrijfsvoering bij. Van Dijck: ‘Die 250 meter is een beetje wensdenken. Het is ook de vraag of het nitraat in de beken daarvandaan komt, of van hogerop.’
Riooloverstorten
De bronanalyse is heel grofmazig, benadrukt Van Dijck. ‘Als ergens een vergunde lozing in het stroomgebied zit, komt een beek direct boven de norm van de Kaderrichtlijn Water. Maar voorlopig mogen boeren het gat alleen dicht lopen. De overheid legt de opdracht vrij eenzijdig bij de landbouw neer. Voor de riooloverstorten van gemeenten komen we soms niet eens tot een juiste inventarisatie.’
Wat betreft gewasbeschermingsmiddelen pleit Van Dijck voor sturen op bronvervuiling. ‘Juist elementen uit het convenant gewasbescherming kunnen mooie tools zijn om in bepaalde gebieden onder de norm te blijven. Zorg dus voor maatwerk.’
Bekijk meer over:
Lees ook
Marktprijzen
Meer marktprijzen
Laatste nieuws
Nieuwste video's
Kennispartners
Meest gelezen
Nieuw op MechanisatieMarkt.nl
-

New Holland T6.180 DC
Nieuw, P.O.A.
-

Case IH PUMA 185CVX SWB NG
Gebruikt, P.O.A.
-

KUHN GF 13002 SCHUDDER
Gebruikt, P.O.A.
-

Toro ZS5000
Gebruikt, P.O.A.
Vacatures
Ondernemer/ Bedrijfsleider Fruitteelt (met participatie mogelijkheid)
Landgilde - Goirle
Projectleider Transitiebegeleiding - Natuurinclusieve Landbouw
Wij.land - Abcoude (De Ronde Venen)
(senior) vergunningverlener agrarische bedrijven
Omgevingsdienst Zuidoost-Brabant - Eindhoven
Financieel Administratief Medewerker Agrarisch
Wageningen University & Research - Wageningen
Vakspecialist / Docent Teelt
Lentiz MBO Middelharnis - Sommelsdijk
Weer
-
Zaterdag9° / 1°30 %
-
Zondag7° / -1°20 %
-
Maandag5° / -1°20 %

















