Nederland wil EU-regels aanpassen om landbouwinnovatie te versnellen

Dat staat in de Nederlandse reactie op de nieuwe Europese onderzoeks- en innovatiestrategie voor landbouw en voedsel richting 2040. De Europese Commissie presenteerde begin september twee nieuwe kaders, AgRI 2040 en Food 2040. Daarmee wil Brussel onderzoek en innovatie sterker inzetten voor een concurrerende, weerbare en duurzame Europese landbouw- en voedselsector.

AgRI 2040 richt zich onder meer op primaire productie, bodem, natuurlijke hulpbronnen, gewassen en plantgezondheid, veehouderij en dierenwelzijn. Ook digitalisering, AI, robotica en de bio-economie krijgen een belangrijke plaats. Food 2040 bestrijkt de hele voedselketen, van productie en verwerking tot consumptie en voedselverspilling.

Voor Nederlandse boeren is vooral van belang dat Brussel innovaties sneller vanuit het onderzoek naar de praktijk wil krijgen. De Europese Commissie constateert dat veel nieuwe technieken blijven steken tussen ontwikkeling en marktintroductie. Daarom wil zij meer gebruikmaken van onder meer proef- en demonstratiebedrijven, living labs en experimenteerruimte.

Boeren eerder bij onderzoek betrekken

Het Nederlandse kabinet steunt die koers. Boeren moeten volgens Nederland bovendien beter worden betrokken bij onderzoek. Europese onderzoeksprogramma's moeten niet alleen kennis ontwikkelen, maar ervoor zorgen dat deze kennis ook daadwerkelijk op landbouwbedrijven terechtkomt.

Daarbij ziet het kabinet kansen om Horizon Europe sterker te koppelen aan het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB). Onderzoek dat binnen Horizon Europe wordt ontwikkeld, zou bijvoorbeeld via operationele groepen van het European Innovation Partnership (EIP) verder kunnen worden getest en verspreid onder boeren. Nederland wil daarnaast de drempels voor kleinere bedrijven en start-ups om aan Europese onderzoeksprojecten mee te doen verlagen.

Die aanpak sluit aan bij de Nederlandse Agrifood Innovatieagenda. Daarin richt het kabinet zich op vier terreinen: agrarische technologie, weerbare teelten, voedselinnovatie en glastuinbouw. De bedoeling is niet alleen nieuwe technologie te ontwikkelen, maar ook belemmeringen voor toepassing weg te nemen en privaat geld voor innovaties aan te trekken.

Europese regels lopen achter

Voor boeren noemt het kabinet digitalisering als belangrijk aandachtspunt. AI, robotica en digitale technieken kunnen volgens Nederland bijdragen aan hogere productiviteit en verduurzaming. Tegelijk constateert het kabinet dat Europese regelgeving de toepassing ervan geregeld in de weg zit.

Dat speelt bijvoorbeeld bij regels rond drones en landbouwmachines. Ook vindt Nederland dat boeren voldoende zeggenschap moeten houden over en toegang moeten hebben tot gegevens die landbouwmachines en andere digitale toepassingen op hun bedrijf verzamelen.

Daarnaast acht het kabinet de Europese controlepraktijk achterhaald. Regels vanuit onder meer het GLB schrijven nog geregeld fysieke of papieren controles voor, terwijl digitale alternatieven beschikbaar zijn. Nederland noemt realtime satellietmonitoring, taakkaarten met gegevens over uitgevoerde bewerkingen en plaatsspecifieke teeltmaatregelen als mogelijkheden.

Het kabinet wil dat deze vormen van digitale monitoring en handhaving Europees juridisch mogelijk worden gemaakt. Een ander probleem is dat software en machines van verschillende fabrikanten of uit verschillende landen niet altijd goed met elkaar kunnen communiceren. Nederland wil via Europese samenwerking en subsidies proberen dergelijke barrières te doorbreken.

Meer ruimte voor biotechnologie

Nederland dringt ook aan op ruimte voor biotechnologie. Uitgangspunt daarbij is dat Europa innovaties niet bij voorbaat moet uitsluiten, zolang de veiligheid van mens, dier, milieu en de nationale veiligheid worden beschermd.

Het kabinet wil daarnaast meer experimenteerruimte in de Europese regelgeving, via zogenoemde regulatory sandboxes. Daarin kunnen bedrijven innovaties onder gecontroleerde omstandigheden testen voordat alle reguliere marktregels van toepassing zijn. Nederland ziet daar onder meer mogelijkheden voor nieuwe voedingsmiddelen en innovatieve fermentatietechnieken.

Ook nieuwe veredelingstechnieken worden in de Europese strategie genoemd als innovaties waarvoor de weg van ontwikkeling naar markt relatief lang of ingewikkeld kan zijn.

Nog geen extra geld

De plannen betekenen voorlopig niet dat er direct nieuw Europees geld beschikbaar komt. De strategie geeft vooral richting aan toekomstige onderzoeks- en innovatieprogramma's. De precieze financiering moet worden bepaald bij de onderhandelingen over de Europese meerjarenbegroting na 2027.

Wel wil Brussel bestaande en toekomstige geldstromen beter op elkaar laten aansluiten, waaronder Horizon Europe, het toekomstige Europees Concurrentievermogenfonds en het GLB. De Europese Commissie wil bovendien administratieve procedures binnen Horizon Europe verminderen, zodat onder anderen boeren en kleine bedrijven gemakkelijker kunnen deelnemen.

Voor boeren zit de mogelijke winst daarmee voorlopig niet in een nieuwe subsidieregeling, maar vooral in de koers die Brussel kiest: meer onderzoek moet op het erf terechtkomen en Europese regelgeving moet minder vaak een hindernis vormen voor de toepassing van nieuwe technieken. De concrete uitwerking daarvan volgt de komende jaren.