Grootste appelteler van Kroatië vreest prijsdruk meer dan droogte

Het is half september als we midden in de oogstperiode Rabo in Kneževi Vinograd bezoeken. Dit grote fruitteeltbedrijf ligt in het uiterste noordoosten van Kroatië, in de provincie Osijek-Baranja, vlak bij de grens met Hongarije. Pluktreinen met kisten staan tussen de bomen om te worden gevuld, terwijl de andere af en aan rijden om de kisten af te voeren naar een centrale plek tussen de boomgaarden.

‘Ondanks ongeveer drie maanden zonder regen is de gemiddelde opbrengst van de appels dit jaar met maar liefst 85 ton per hectare zeker 10 procent hoger dan normaal. Bijna 92 procent van de oogst valt onder klasse I’, zegt agronomist Kuzman Baricevic van Rabo trots tegenover een club landbouwjournalisten van over de hele wereld.

Het bezoek was onderdeel van een tour tijdens het jaarlijkse congres van de internationale vereniging van agrarisch journalisten, dat ditmaal in Kroatië plaatsvond. Volgens Baricevic betreft het misschien zelfs een recordopbrengst. ‘Mede dankzij het computergestuurde fertigatiesysteem kunnen we zelfs in zo’n kurkdroog seizoen als dit goede opbrengsten halen.’

Op de vraag of het bedrijf last heeft van de gevolgen van klimaatverandering, wat in Kroatië vooral droogte betreft, antwoordt hij resoluut: ‘Omdat we goed water kunnen geven uit een grondwaterbron zien we klimaatverandering niet als een bedreiging. Al onze boomgaarden zijn met netten beschermd tegen hagel en zonnebrand. Ook kunnen we de appelbloesems in het voorjaar met sproeiers beschermen tegen nachtvorst, wat voor iedere fruitteler in deze omgeving de ‘grootste angst’ is. Zo zijn we goed voorbereid op vorst en weersextremen’, benadrukt de medewerker.

Daarbij komt dat de locatie van het bedrijf op de vruchtbare kleigrond op de hellingen van Banovo Brdo ideaal is voor de productie van appels. Verder zijn in de omgeving tientallen hectares wijngaarden te zien. Het familiebedrijf Rabo plantte vanaf 2011 in verschillende fasen ruim 115 hectare appelbomen, waarvan Gala, Golden Delicious, Red Delicious, Jonagored, Granny Smith, Braeburn en Fuji de belangrijkste rassen zijn.

Niet te vergelijken met andere telers

Het bedrijf is niet te vergelijken met andere fruittelers in Kroatië. Rabo produceert tegenwoordig jaarlijks bijna 8.000 ton appels en nectarines en daarmee behoort het bedrijf tot de grootste producenten van deze fruitsoorten in het land. Door de toepassing van fertigatieslangen en hagelnetten zijn de boomgaarden aangelegd naar het voorbeeld van teeltmethoden uit Zuid-Tirol, een grote en belangrijke fruitteeltregio in het noorden van Italië.

Het lukt Rabo goed om appels van hoge kwaliteit te telen; over ziekten en plagen klaagt de ondernemer niet. ‘Als we problemen hebben, dan is dat negen van de tien keer met appelschurft’, meldt Baricevic. ‘Beginnen we op tijd met spuiten, dan kunnen we deze schimmelziekte prima beperkt houden.’ Hij stelt dan ook vast dat de basiselementen voor een gezonde en productieve appelteelt op het bedrijf aanwezig zijn.

‘De teelt van fruit gaat hier makkelijker dan het personeelsmanagement, wat voor ons een grote uitdaging is’, aldus Baricevic. De aanwezige journalisten spitsen de oren. ‘Vandaag de dag hebben we 220 mensen aan het werk, die allerlei functies hebben. We moeten overal tegelijk bij zijn. Communicatie is soms lastig; ongeveer de helft zijn werknemers uit de Filipijnen, Nepal en Hongarije. Dat vraagt om een wisselende aanpak en regelmatig is de taal een uitdaging’, legt de teler uit. De andere helft van het personeel zijn Kroaten uit de directe omgeving.

De arbeidspiek bevindt zich in de oogstperiode. Die begint rond 1 juli met het plukken van nectarines, waarvan Rabo 20 hectare teelt. De nectarineoogst loopt door tot halverwege augustus. Op dat moment start de pluk van de appels en rond 1 december zijn ze er allemaal af. Het werven van plukkers begint ieder jaar een paar maanden voor de oogst. Werknemers worden per uur betaald; het uurloon ligt met 6 tot 12 euro per uur aanzienlijk lager dan in Nederland.

Toch beslaat het aandeel plukkosten bij Rabo ongeveer 70 procent van de totale kostprijs. Gemiddeld oogsten de medewerkers in totaal tussen de 95 en 120 ton per dag, afhankelijk van de omstandigheden en het ras. In de boomgaarden, waar de oogstcondities half september uitstekend waren, rijden in deze periode iedere dag maar liefst 28 pluktreinen en 45 trekkers rond.

Centrale locatie voor pluktreinen

Op de centrale locatie tussen de boomgaarden waar de pluktreinen bij elkaar komen, worden de gevulde kisten een voor een met een voorlader op een grote platte wagen gezet. De chauffeur van de trekker brengt deze volle wagen vervolgens naar de eigen opslag-, sorteer- en verpakkingslocatie enkele kilometers verderop: het Rabo Logistic Centre. Op de terugweg neemt hij een wagen met lege kisten mee.

Bij het Rabo Logistic Centre geeft logistiek manager Viktor Kertez een toelichting op het proces na de oogst. ‘Als de kisten hier aankomen, gaan ze meestal eerst de koeling in. Hier kunnen we de appels minstens een jaar goed houden’, zegt hij onderweg naar een van de 25 bewaarcellen. In totaal beslaat de opslagcapaciteit bij Rabo 6.000 ton.

Het product wordt gekoeld en vers gehouden in cellen die zijn voorzien van een zogenoemd Ultra Low Oxygen (ULO)-systeem, waarin het zuurstofniveau naar een absoluut minimum wordt gebracht. Hierdoor worden de appels in een soort slaapstand gebracht en stopt het rijpingsproces bijna volledig. Aanvullend past het bedrijf SmartFresh toe op alle geoogste appels. Dit systeem blokkeert de ethyleenreceptoren van appels. Door ethyleen tijdelijk te blokkeren, blijft de appel stevig en sappig.

Zowel ULO als SmartFresh zijn in Nederland al jaren een gangbaar systeem bij de meeste fruittelers. Maar in Kroatië is het uniek omdat de meeste appelteelt in het land bestaat uit kleine, traditionele familiebedrijven met een beperkt oppervlak. Bij deze ondernemers kunnen investeringen in dergelijke systemen doorgaans niet uit.

Bij de sorteer- en verpaklocatie verderop in de schuur vervolgt Kertez zijn uitleg over de verwerking van de appels: ‘Zodra het aflevermoment van een partij nadert, halen we de kisten weer uit de koelcel en worden ze hier naartoe gereden.’ Medewerkers halen de beschadigde of slechte appels eruit en voeren een laatste check uit. Daarna worden de appels gesorteerd in klasse I of II. ‘Daarbij kunnen we de verpakking en productpresentatie aan specifieke afnemerseisen aanpassen’, zegt de logistiek manager.

Van alle Rabo-appels blijft 60 procent in Kroatië. Van dat deel wordt zo’n 90 procent verkocht aan supermarkten, de overige 10 procent gaat naar andere partijen. De 40 procent die de grens overgaat, komt vooral in Engeland, Denemarken en Spanje terecht. Volgens Baricevic ontvangt Rabo van Kroatische supermarkten voor appels momenteel 60 cent per kilo, wat als een matige tot redelijke telersprijs wordt ervaren.

Instabiele appelmarkt

‘De markt is op dit moment instabiel. Dit komt omdat veel afnemers goedkopere appels uit Polen importeren en dat zorgt voor een gespannen marksituatie.’ Grote buitenlandse producenten, zoals Polen, dat goed is voor zo’n 30 procent van de totale Europese oogst, kunnen constantere volumes en lagere prijzen garanderen. ‘Lokale Kroatische appels worden hierdoor vaak uit de schappen gedrukt, ten gunste van goedkopere import’, stelt de agromanager.

Baricevic geeft wel toe dat Rabo in Kroatië de markt domineert ten opzichte van kleine telers door de schaalvergroting die het bedrijf heeft doorgemaakt, de weersbestendige boomgaarden en de geavanceerde ULO-bewaarcellen. Ondanks dat geeft de agromanager aan dat het bedrijf met zijn investeringen met beide benen op de grond blijft staan. ‘We richten ons de komende tijd vooral op een zo laag mogelijke kostprijs, om de winstmarge te vergroten en effectiever te kunnen concurreren met Poolse prijsvechters.’

Bedrijfsgegevens
Kuzman Baricevic runt in het Kroatische Kneževi Vinograd fruitteeltbedrijf Rabo. In het hart van de vruchtbare regio Baranja teelt hij op 115 hectare appels en op 20 hectare nectarines. De jaarproductie ligt op 8.000 ton. Het familiebedrijf zet de producten jaarrond af op zowel de binnenlandse als de buitenlandse markt. In het hoogseizoen bestaat het personeelsbestand van Rabo uit 220 medewerkers.