Wie de haven treft, raakt de wereldwijde tarwemarkt

De afgelopen weken hebben zowel Rusland als Oekraïne hun aanvallen op elkaars zee- en haveninfrastructuur opgevoerd. Afgelopen week werden zowel in Odessa als in het Russische Novorossiejsk aanvallen uitgevoerd. Als reactie hierop stegen de Chicago Board of Trade (CBOT) in Chicago en de Matif in Parijs met 5 tot 6 procent. Het termijncontract van september noteert nu 226 euro per ton in Parijs.

Vier jaar geleden schoten de tarweprijzen op de CBOT bijna omhoog tot het dubbele van hun normale niveau. De markt vreesde destijds dat de oorlog in Oekraïne de graanproductie en export uit zowel Oekraïne als Rusland ernstig zou verstoren. Die angst ebde weg toen bleek dat beide landen, ondanks de oorlog, grote hoeveelheden graan op de wereldmarkt bleven brengen.

Nieuwe fase

Volgens marktkenners lijkt de oorlog nu echter een nieuwe fase in te gaan. Oekraïne richt zich niet langer uitsluitend op militaire doelen aan het front, maar probeert de gevolgen van de oorlog ook voelbaar te maken binnen Rusland zelf. Dat gebeurde eerder al met aanvallen op raffinaderijen, waardoor de brandstofvoorziening onder druk kwam te staan. De laatste maanden richtten Oekraïense aanvallen zich daarnaast vaker op havens en logistieke infrastructuur in Russische gebieden.

Hoewel graanschepen zelf minder vaak het doelwit zijn, zorgen aanvallen op havengebieden voor onrust in de handel. Havens zijn immers knooppunten van economische activiteit. Wanneer drones infrastructuur raken of scheepvaart gevaar loopt, neemt de onzekerheid in de markt toe en gaan verzekeringspremies omhoog. Dit maakt transport veel duurder, als het al mogelijk is te transporteren.

Eerder vonden er al aanvallen plaats op havens in de Russische Azov-regio. In die regio meren vooral kleinere schepen aan vanwege het ondiepe water. Inmiddels worden ook grotere diepwaterhavens aangevallen zoals die in Novorossiejsk. Daardoor wordt de praktische impact op de exportcapaciteit vergroot.

Kwetsbare route

Voor Oekraïne is het een enorm risico dat op dit moment meer dan 95 procent van hun graanexport via het havengebied van Odessa verloopt. Dat maakt deze route naar zee behoorlijk kwetsbaar nu ook deze haven wordt bestookt door Russische aanvallen.

Het exporteren van graan via landroutes is voor zowel Rusland als Oekraïne een duur alternatief. Dat maakt dat het voor met name oliehoudende zaden nog een optie is om te exporteren, niet voor bulkproducten zoals graan of mais. Een genoemd en eerder uitgeprobeerd alternatief voor Oekraïne zijn binnenvaartschepen met ondiepe duwbakken. Het graan gaat dan naar rivierhavens bij een zijtak van de Donau en vervoert het vervolgens naar Constan?a in Roemenië. Daar bevindt zich een grote exportterminal aan de Zwarte Zee, vanwaar het graan verder naar de wereldmarkt kan worden geëxporteerd.

Exportcijfers gedaald

Vanwege de toegenomen spanningen in het gebied rond Zwarte Zee heeft het Amerikaanse landbouwministerie USDA in het World Agricultural Supply and Demand Estimates (Wasde)-rapport de verwachte exportcijfers van tarwe voor Rusland en Oekraïne voor augustus naar beneden bijgesteld. Voor Rusland gaat USDA ervan uit dat het exportvolume daalt met 1,5 miljoen ton en dat het voor seizoen 2026-2027 uitkomt op 46 miljoen ton. Rusland blijft daarmee overigens veruit de grootste exporteur van tarwe.

De verwachting voor de export vanuit Oekraïne schat USDA in het nieuwe rapport 1 miljoen ton lager in en komt in de prognose uit op 13,5 miljoen ton. Vorig jaar exporteerde Oekraïne ruim 14 miljoen ton tarwe en in het seizoen 2024-2025 was dat zelfs 15,75 miljoen ton.

Het totale exportvolume wereldwijd handhaaft USDA op 209,5 miljoen ton. Dat is slechts 1 miljoen ton minder dan de prognose van vorige maand. In hun voorspellingen van lagere exportvolumes met -3 procent voor Rusland en -7 procent voor Oekraïne, is USDA veelal iets voorzichtiger dan andere analisten. Die verwachten dat grotere volumes aan tarwe achterblijven in de havens rond de Zwarte Zee.

De lagere exportvolumes leiden tot hogere berekende eindvoorraden voor Rusland en Oekraïne per 30 juni 2027. Voor het augustus-rapport berekenen analisten van USDA de eindvoorraad nu op 273,3 miljoen ton, dat is ongeveer 0,5 miljoen ton meer dan in het vorige rapport. De theoretische eindvoorraad is wel ongeveer 8 miljoen ton lager dan vorig jaar en voldoende om de wereldbevolking voor 17,2 weken van tarwe te voorzien.

Verder bestaat het risico dat de conflict in het Midden-Oosten verknoopt raakt met de oorlog tussen Rusland en Oekraïne. Beide conflicten raken elkaar in de Kaspische Zee, waar Oekraïne Russische vrachten met bestemming Iran heeft aangevallen. Dat bracht Iran ertoe een vergeldingsaanval op Oekraïne te overwegen.

Volg de actuele graanprijzen op onze marktpagina