De koeiendans: uiting van vreugde of een signaal van gemis?

In de nieuwsbrief van maart besteedt de Vakbond voor Dieren aandacht aan het fenomeen koeiendans. Volgens de organisatie is de koeiendans eerder een reactie op langdurige beperkingen dan een teken van welzijn. ‘De koeiendans is geen feest, maar een signaal’, kopt de Vakbond in de nieuwsbrief.

In de wintermaanden blijven koeien vaak maandenlang op stal. Wanneer ze weer naar buiten de wei in kunnen – met meer ruimte, frisse lucht en een zachte ondergrond – leidt dat tot een explosie van beweging. Dat is begrijpelijk, maar volgens de vakbond ook veelzeggend. Want hoe vanzelfsprekend is het dat een dier zo sterk reageert op iets fundamenteels als naar buiten mogen?

Speels gedrag

Kees van Reenen, onderzoeker diergezondheid en dierenwelzijn aan Wageningen University & Research, heeft zich met dit gedrag beziggehouden. Hij ziet de koeiendans als een vorm van zogenoemd juveniel gedrag: koeien raken opgewonden en vertonen bewegingen die doen denken aan hun jeugd.

Het eerste moment van weidegang geeft dieren aantoonbaar een positief gevoel, zegt Van Reenen, dat zich uit in actief en speels gedrag. Tegelijkertijd refereert hij aan een verklaring vanuit de motivatietheorie. Deze stelt dat wanneer een gedragsbehoefte langere tijd wordt onderdrukt, dieren een versterkte reactie vertonen zodra zij weer de mogelijkheid krijgen dit gedrag uit te voeren. Dit fenomeen staat bekend als het rebound-effect.

Deens onderzoek bij kalveren, waarbij dieren na een periode van beperkte ruimte meer bewegingsvrijheid kregen, bevestigt dit principe: hoe kleiner het hok waarin kalveren waren gehuisvest, hoe meer ze ‘dartelden’ en rondrenden in een testruimte waarin ze werden losgelaten. Een vergelijkbaar patroon is te zien bij kinderen die na een lange schooldag naar buiten gaan: opgebouwde spanning komt in korte tijd vrij.

Essentiële gedragsbehoefte

Beweging is voor koeien een essentiële gedragsbehoefte. In het verleden, toen koeien nog in grupstallen werden gehouden, was de reactie bij weidegang vaak nog uitbundiger, weet Van Reenen. Hoe meer bewegingsruimte dieren tijdens het opstallen hebben, hoe minder intens de reactie bij de eerste weidegang lijkt te zijn.

Zo zijn er aanwijzingen dat de koeiendans op melkveebedrijven waar dieren tijdens de winterperiode in een ruime potstal worden gehouden, rustiger zijn tijdens de eerste weidegang dan koeien afkomstig van gangbare bedrijven met een ligboxenstal. Zo’n verschil zou ook heel goed door een rebound-effect verklaard kunnen worden.

Samenvattend merkt Van Reenen op dat het buiten kijf staat dat een koe positief reageert wanneer zij weer naar buiten kan, en dat uit zich dan in een koeiendans.