Neventak of kernactiviteit: hoe ver reikt agrarische functie?

Een groene long. Zo zou je de Duivendrechtse Polder in het Noord-Hollandse Ouderkerk aan de Amstel met recht mogen noemen. Ingeklemd tussen Amstelveen en Amsterdam-Zuidoost is de eeuwenoude polder een oase van rust. Waar aan de ene zijde de Johan Cruijff Arena opdoemt vanachter snelweg A2, kronkelt aan de andere zijde de Amstel richting het centrum van Amsterdam.

Op het erf van Over-Amstel Boerderij is het rustig deze middag. Enkele medewerkers zijn bezig met wat onderhoudswerk op en rond de tuinderij van het bedrijf, een aantal varkens wroet in de grond, de schapen grazen in een weiland en in de kleine grupstal kijken elf koeien nieuwsgierig om zich heen. De boerderijwinkel en het restaurant die bij het bedrijf horen zijn gesloten; hier kunnen bezoekers op vrijdag, zaterdag en zondag terecht.

Geen standaard bedrijf

Over-Amstel Boerderij is geen standaard agrarisch bedrijf, zegt bedrijfsleider en kartrekker van het initiatief Klaas-Pieter van Til. Hij groeide op langs de dijk waaraan de boerderij ligt, koos voor een loopbaan buiten de agrarische sector, maar werd tweeënhalf jaar geleden door eigenaar Koos Bekker gevraagd om Over-Amstel Boerderij op te zetten.

Bekker is een verhaal apart: de Zuid-Afrikaanse ondernemer werd miljardair met techondernemingen en heeft onder meer een boerderij annex wijngoed, hotel en restaurant in Zuid-Afrika en in het Zuid-Engelse Somerset een vergelijkbaar landgoed. Over-Amstel Boerderij is het kleine broertje van deze twee 'boerenlandgoederen'. 'Bekker is op de achtergrond wel betrokken bij het bedrijf', zegt Van Til.

Volgens hem wilde Bekker met de aankoop van de boerderij en 30 hectare grond in de polder het gebied behouden voor toekomstige generaties agrarische bedrijven. 'Met een nieuw concept: samen met boeren in het gebied producten vermarkten en aan de toekomst van de polder werken. Met een bepaalde beleving en een waardevol merk dat voor kwaliteit staat. Wij mikken op het luxesegment, waardoor we boeren ook een betere prijs voor hun melk kunnen bieden.'

Die luxe blijkt uit de menukaart van het restaurant en de prijzen van de producten in de winkel. Een hamburger van eigen koeien? Die ligt voor zo'n 8 euro per twee stuks in de vriezer. De luxe blijkt ook uit de beoogde gasten en klanten: de recreatieve fietser is natuurlijk welkom, maar tegelijkertijd worden gasten van Amsterdamse tophotels per privéboot opgehaald om te komen eten en koeien te aaien. 'Die mensen hebben alles al eens meegemaakt; hiermee kun je ze nog verrassen', zegt marketingmanager Edward Rozendaal.

Een van de boeren die samenwerkt met Over-Amstel Boerderij is biologisch melkveehouder Peter de Nooij. Hij houdt zeventig koeien. 'De bedrijven in de polder zijn relatief klein; het perspectief is niet heel groot. Om mijn zoon (23) en dochter (21) de gelegenheid te bieden om hier verder te kunnen boeren, is het belangrijk dat we producten voor een hogere waarde kunnen afzetten dan de reguliere prijs. Als extensief vleesveebedrijf met een stevig natuurpakket erbij is er toekomst.'

Het is echter nog maar de vraag of de door Van Til en zijn team opgezette boerderij door kan in de vorm zoals zij voor ogen hebben. Enkele omwonenden hebben namelijk bezwaar gemaakt tegen de kwalificatie als boerderij. Zij stellen dat de activiteiten, waaronder het restaurant, niet in overeenstemming zijn met de agrarische bestemming van het perceel, zoals vastgelegd in het bestemmingsplan.

Een bezwaarschriftencommissie oordeelde in het voordeel van de omwonenden: in de huidige vorm is Over-Amstel Boerderij geen agrarisch bedrijf, en dus moet gemeente Ouder-Amstel overgaan tot handhaving. Tegen dat besluit is de boerderij in hoger beroep gegaan. Tot de bodemprocedure op donderdag 12 maart 2026 mag het restaurant open blijven. 'Verdrietig', noemt Van Til de gang van zaken.

'Er bestaan allerlei soorten definities van een agrarisch bedrijf. Dat verschilt ook per gemeente. Er zijn er genoeg waar ons concept wel binnen de omschrijving zou passen, maar volgens de gemeente niet in Ouder-Amstel. Je bent echt overgeleverd aan de grillen van een gemeente', zegt de ondernemer. Rozendaal voegt toe: 'Er moet een bredere definitie komen voor agrarische bedrijven die maatschappelijke initiatieven in gang zetten.'

Toekomst

Volgens Van Til sluiten de visie van de gemeente en de ideeën van Over-Amstel Boerderij en aangesloten boeren over de toekomst van de polder goed op elkaar aan. 'Als je de toekomst van de polder nu niet goed vastlegt, verandert het hier enorm. Dat onderschrijft de gemeente in de omgevingsvisie ook. Die maakt zich ook zorgen of hier in de toekomst nog wel voldoende boeren zitten. Als een bedrijf als het onze dan investeert in de leefbaarheid van het gebied, durf dit dan ook te omarmen als gemeente.'

Daar komt volgens Van Til bij dat zijn boerderij past bij de visie van het Rijk op 'agrarische bedrijven van de toekomst'. Het bedrijf werkt samen met extensieve boeren en heeft behalve een kleine eigen veestapel ook een eigen tuinderij. Verder komen er naast de 25 werknemers eens per week deelnemers van een nabijgelegen zorgboerderij, worden in de eigen kaasmakerij workshops 'kaas maken' georganiseerd en zijn er polderwandelingen en themadiners met producten van eigen erf en buurboeren.

Verder doet Over-Amstel Boerderij er naar eigen zeggen alles aan om overlast voor omwonenden te beperken. Zo is de boerderij alleen voor mindervaliden met de auto bereikbaar. Andere bezoekers kunnen hun auto parkeren in Ouderkerk en vanuit daar te voet, per fiets of met de 'Over-Amstel sloep' de boerderij bereiken. Op openingsdagen vaart deze sloep elk uur. Rozendaal: 'Bezoekers zijn al ontspannen als ze hier aankomen.'

Agrarische functie

Wethouder Victor Frequin (VVD) van gemeente Ouder-Amstel wil in de aanloop naar de rechtszaak op 12 maart niet te diep ingaan op de kwestie. Wel laat hij schriftelijk weten: 'Omdat Over-Amstel Boerderij beroep heeft ingesteld tegen een besluit van gemeente Ouder-Amstel is het correct om niet vooruit te lopen op de uitspraak van de rechter. De gemeente onthoudt zich op dit moment van commentaar.'

Het verschil van mening tussen de gemeente en Over-Amstel Boerderij is gebaseerd op het omgevingsplan van de gemeente, geeft ook Frequin aan. 'Daarin staat dat sprake moet zijn van een agrarische functie en dat nevenactiviteiten alleen (beperkt) mogelijk zijn als deze ondergeschikt zijn aan de agrarische functie.'

Omwonenden hebben daarop bezwaar gemaakt tegen de activiteiten van Over-Amstel Boerderij, vervolgt Frequin. 'Zij zijn door de bezwaarschriftencommissie in het gelijk gesteld. Het is nu aan de rechter om een oordeel uit te spreken.'

Hoe onmisbaar is het restaurant voor de boerderij? Heel onmisbaar, stellen Van Til en Rozendaal allebei. 'Het restaurant heeft een sleutelrol in ons verdienmodel, zo leert men onze boerderij kennen', zegt laatstgenoemde. Van Til voegt toe: 'Als het restaurant sluit, haal je het hart uit het bedrijf en het merk.'

Ook melkveehouder De Nooij is stellig over Over-Amstel Boerderij: 'De gemeente erkent ook dat boeren onmisbaar zijn voor het behoud van de polder, omarm dan de stappen die hier worden gezet.'