Recensie: rijke historie over het Friese fokvee en emigranten naar Zuid-Afrika

Een eenduidig antwoord over het leven van pake Gerben in Zuid-Afrika kreeg zij niet, toen zij honderd jaar later het spoor van hem terugvolgde. Wel leverde haar zoektocht een rijk beeld op van de Boerenoorlog van 1899 tot 1902 in Zuid-Afrika, waarbij het Friese fokvee toen en in de jaren die daarop volgden een belangrijke rol speelde.

Tijdens de tentoonstelling 'It Ferhaal fan Fryslân', waarbij objecten en brieven van Friezen die tussen 1880 en 1914 de oversteek maakten worden belicht, jaagt een onzichtbare hand Santing terug naar de zolder van haar beppe Janke uit het Friese Easterwierrum. Daar lag jarenlang het boek 'Boerenoorlog 1903', over de toenmalige strijd tussen de boeren en de Britten in Zuid-Afrika. Dat boek en de historie van pake Gerben in Zuid-Afrika wekten altijd al haar interesse.

De Tweede Boerenoorlog van 1899 tot 1902 liet brede sporen van vernieling achter in de toenmalige onafhankelijke Boerenrepublieken Transvaal en Oranje-Vrijstaat. Er vielen gewonden, doden en meer dan de helft van de boerderijen werd platgebrand. Na het einde van deze oorlog trokken Nederlanders naar Zuid-Afrika. Enerzijds om mee te reizen met het Friese fokvee, anderzijds om een nieuw bestaan op te bouwen.

Hulpzendingen

Het Friese fokvee maakte al jaren de oversteek naar de Kaap, omdat het vee op keuringen hoge ogen gooide en voor hoge prijzen van de hand ging. Na de Boerenoorlog kreeg de export van het Friese fokvee een extra impuls door hulpzendingen.

In de jaren die daarop volgden, reisden mensen mee die de oversteek waagden. De Friese Gerben Mattheuszoon Heslinga (1883-1942), melkknecht en tonnetjesleger van beroep, maakte in 1911 met het vee de oversteek, om daar als melkknecht aan de slag te gaan. Anderhalf jaar later keerde hij terug naar het Friese Mantgum.

Het boek geeft een goed beeld van de geschiedenis van de Boerenoorlog, de export van het Friese fokvee en van mensen die de oversteek ook maakten.