'Landbouw is realistisch alternatief voor duurzame energieopwekking'

Deze verkenning gebeurde op initiatief van wethouder Holger Rodoe (VVD) van gemeente Mook en Middelaar. Hij is 'bestuurlijk trekker groen gas' binnen de Regionale Energiestrategie Noord- en Midden-Limburg. 'Groen gas biedt een realistisch alternatief voor duurzame energieopwekking. Zeker in gebieden waar grootschalige wind- of zonneparken lastig inpasbaar zijn, vanwege natuurgebieden en bebouwde kernen. Zoals in Noord-Limburg.'

In die regio's moet worden gezocht naar oplossingen die passen bij het landschap en de omgeving, stelt Rodoe. 'Groen gas sluit daar goed bij aan. De bestaande gasinfrastructuur biedt bovendien kansen om de energietransitie op een haalbare en betaalbare manier door te voeren. We hebben een fantastisch netwerk liggen in ons land, laten we dat benutten.'

De wethouder kwam drie jaar geleden voor het eerst in aanraking met groen gas, toen hij een kijkje ging nemen bij de mestvergister van GroeneWoudGas in het Brabantse Sint-Oedenrode. 'Dat bezoek maakte veel indruk. Het is niet alleen maar een kwestie van 'we hebben te veel mest en daar willen we iets mee'.'

Vanuit zijn achtergrond als milieuplanoloog zag Rodoe meteen de koppeling met de voordelen die de productie van groen gas met zich meebrengen. 'Er is een mestoverschot. Je kunt dat gaan uitrijden op het land of beginnen met kijken naar wat we ermee kunnen. Hoe kunnen we er meerwaarde uit halen? En daar zag ik dat heel goed.'

Rodoe ziet hoe groen gas met gebiedsgerichte mestverwaarding niet alleen kan bijdragen aan de lokale energietransitie, maar ook aan de oplossing van andere maatschappelijke vraagstukken. 'Denk aan stikstofreductie, verbetering van de bodemoppervlakte- en bodemwaterkwaliteit en woningbouw.'

Klimaatwinst in praktijk

Volgens de wethouder heeft het allemaal bijkomende positieve effecten. Zo kan de productie van groen gas ook een rol spelen in het vraagstuk rond groene CO2. 'Groen gas draagt niet alleen bij aan onze energievoorziening, maar helpt ook om de CO2-uitstoot te verlagen. De koppeling met groene CO2 is interessant, maar vraagt wel om zorgvuldigheid, zeker als het gaat om certificaten en compensatie.'

Voor Rodoe is het belangrijk dat de klimaatwinst echt in de praktijk plaatsvindt, niet alleen op papier. 'Daarnaast helpt groen gas volgens hem ook om de koeien in de wei te houden. 'De landbouw is allesbehalve het probleem hierin, de sector is juist een belangrijk deel van de oplossing.'

De Regionale Energiestrategie is ooit landelijk opgericht om te kijken naar zonne- en windenergie. Rodoe: 'Die mindset hebben we een beetje moeten veranderen, zodat iedereen openstaat voor groen gas. Maar inmiddels is het thema stevig ingebed en is er een routekaart gemaakt.'

Die routekaart komt voort uit een verkenning die in het afgelopen jaar is gestart en onlangs is afgerond. Wethouder Rodoe was de initiatiefnemer hiervan. Belangenbehartiger LLTB was de trekker van de verkenning in de vier gemeentes en heeft dit samen GroeneWoudGas en Enter Next Level uitgevoerd.

Er is onder andere onderzoek gedaan naar de beschikbaarheid van mest en het aardgasverbruik in de regio. Ook is gekeken naar de inbedding, de kosten en baten, geschikte locaties en de voorwaarden waaraan moet worden voldaan om de productie van groen gas te realiseren.

Boeren zijn nodig

Aan de verkenning hebben meerdere partijen en gemeenten zich gecommitteerd. Naast gemeente Mook en Middelaar, doen ook Gennep, Bergen, en Berg en Dal mee. Rodoe is blij dat nu in de vier gemeenten potentie ligt om de productie van groen gas op te starten. 'Maar we hebben de boeren nodig. Het is dan ook goed dat we het gesprek voeren. Want ik kan wel vertellen hoe goed groen gas is, maar de agariërs zitten toch met vragen.'

En dat zijn vaak vragen die Rodoe niet kan beantwoorden, 'maar bijvoorbeeld de LLTB wel'. 'Deze vereniging heeft een belangrijke bijdrage geleverd aan de verkenning en de onderzoeken. Die samenwerking en ondersteuning zijn echt belangrijk', vindt de wethouder. Inmiddels hebben 72 boeren in de vier gemeenten tijdens de verkenning kenbaar gemaakt dat ze interesse hebben in de productie van groen gas.

Ondertussen heeft de gemeente ook niet stilgezeten en is zelf gaan kijken hoe de productie van groen gas in Noord-Limburg kan worden gerealiseerd, onder meer door locaties in kaart te brengen. Rodoe: 'Daarbij moeten we bijvoorbeeld kijken naar de infrastructuur, vrachtwagenbewegingen, de afstand tot natuur en woonwijken en de hoeveelheid mest. Het is een 'packagedeal' die zeker mogelijk is en waar veel potentie in zit.'

Vol enthousiasme vertelt de wethouder verder: 'Ik wil de uitvoering en locaties echt gaan realiseren. De wens is om in 2030 zo'n vijf à zes locaties te hebben in deze regio. Ik wil dat wat ik in Sint-Oedenrode heb gezien, ook in bijvoorbeeld Gennep of Venray komt. En dat ik de inwoners van de deelnemende gemeenten mee kan nemen in het proces, dat ik ze kan laten zien wat er gebeurt en eventuele twijfels bij hen weg kan nemen. De productie van groen gas moet echt iets worden van de regio en van iedereen die daarin woont, werkt en leeft.'

30 miljoen euro

Ook vanuit provincie Limburg groeit de steun. In de recent gepubliceerde plannen van de Provinciale Energiediensten Maatschappij (PEM) is een investering van 30 miljoen euro opgenomen voor de ontwikkeling van groen gas. Het doel is om in de komende jaren vijftien tot twintig vergistingsinstallaties te realiseren. 'Dat is een ambitie die precies aansluit bij wat wij in Noord- en Midden-Limburg willen', aldus Rodoe.

Belangrijk is volgens de wethouder dat agrarisch ondernemers de kans krijgen om mee te doen. 'De land- en tuinbouw heeft behoefte aan toekomstperspectief. Ik heb diep respect voor de ondernemers die de keuze maken om mee te doen aan een van de stoppersregelingen, maar ik hoop dat zo min mogelijk boeren gaan stoppen en dat we een stabiele agrarische sector in de regio houden.'

Rodoe ziet gelukkig ook dat de belangstelling onder jonge boeren om door te gaan 'opvallend groot' is. 'Er is echt een generatie die vooruit wil en openstaat voor innovatie. Groen gas kan een stabiele bron van inkomsten worden, zonder dat bedrijven hun kernactiviteiten hoeven op te geven. Bovendien blijft de veestapel dan deels behouden en dragen de boeren direct bij aan de verduurzaming van hun omgeving.'

Voorkom vastlopen in bureaucratie

Een grote uitdaging die bij de plannen voor de productie van groen gas komt kijken, ligt volgens Rodoe niet zozeer in de techniek, maar vooral in de procedures. 'Vergunningsprocessen en regelgeving maken de realisatie van vergisters complex en kosten veel tijd. We proberen daarom binnen gemeentelijke en provinciale omgevingsvisies ruimte te creëren voor dit soort initiatieven. Dat voorkomt dat projecten straks vastlopen in bureaucratie', licht hij toe.

Draagvlak creëren bij inwoners blijft ook een belangrijk aandachtspunt. 'Maar als mensen met eigen ogen kunnen zien wat de productie van groen gas inhoudt, hoe het werkt en wat het ook voor hen en de verduurzaming van hun omgeving kan betekenen, ben ik ervan overtuigd dat we de burgers hierin meekrijgen', geeft de VVD-wethouder aan.

Ook wordt nagedacht over de inrichting van lokale energiegemeenschappen. Rodoe ziet daar potentie in. 'Vanuit de verkenning is gekeken naar hoe we dit kunnen vormgeven. Dat volgt in de volgende fase. Maar wanneer inwoners kunnen deelnemen of financieel kunnen meeprofiteren van een installatie, groeit het draagvlak. Dat principe werkt al bij wind- en zonneparken en kan bij groen gas net zo goed.'

Opbrengsten naar lokale gemeenschap

Rodoe pleit er dan ook voor om lokale energieopbrengsten zoveel mogelijk in de lokale gemeenschap te laten terugvloeien. 'Bijvoorbeeld via lagere energietarieven of via ondersteuning van dorpsprojecten', geeft de wethouder als voorbeeld.

Provincie Limburg is een van de koplopers in Nederland als het gaat om de productie van groen gas, benadrukt Rodoe. 'In Den Haag wordt regelmatig gezegd: 'Bel eens met Limburg als je meer wilt weten over groen gas en de productie daarvan.' Dat zegt wel iets.'

Voor de wethouder is het dan ook duidelijk dat de regio in de komende jaren vol inzet op deze vorm van duurzame energie. 'Ik zie dit echt als de toekomst. Het is een kans voor de land- en tuinbouw, voor de leefomgeving en voor de energietransitie. Wanneer we die kans samen benutten, maken we er in Limburg echt werk van.'

'Dit is een haalbare, realistische optie waarop we nu moeten doorpakken'

De LLTB heeft twee jaar geleden een energievisie opgesteld voor de komende jaren. Hierin staan mogelijkheden die de agrarische sector heeft om bij te dragen aan de energietransitie. 'Boeren en tuinders zijn en worden een onmisbare schakel in deze transitie', zegt Fons Kersten van de LLTB. 'Zeker de productie van groen gas kan een enorme bijdrage leveren en is een haalbare, realistische optie waarop we nu moeten doorpakken.'

Volgens Kersten laat de verkenning die in Noord-Limburg is gedaan goed zien welke positieve effecten groen gas biedt. 'Onderzoek toont aan dat monomestvergisting jaarlijks miljoenen kubieke meters groen gas kan opleveren. Alleen in de vier deelnemende gemeenten kunnen hier al zo'n 2.200 woningen mee worden verwarmd.'

Het mes snijdt wel aan twee kanten, want monomestvergisting gaat gepaard met forse milieuwinst. 'Als sector produceren we circulair groen gas en gelijktijdig verlagen we onze emissies door de mest vlot af te voeren naar de vergistingsinstallatie. Dit geeft 55 procent minder ammoniakemissie en 90 procent minder methaanemissie uit de stal.'

Daarnaast draagt deze methode volgens Kersten bij aan het dierenwelzijn. 'Win-win dus, en door de collectieve opzet kunnen alle veehouders meedoen, ook ondernemers met minder dieren. Monomestvergisting is daarom ook een instrument dat past bij de gebiedsgerichte aanpak.' Hij benadrukt dat het essentieel is dat gemeenten, sector en partners uit de keten samen de schouders eronder zetten. 'Alleen kunnen we deze omslag niet maken.'

De doelen van gemeentebestuurder Holger Rodoe sluiten volgens Kersten naadloos aan bij die van de LLTB. 'Hoe mooi zou het zijn als we over een paar jaar met een aantal vergisters hele woonwijken kunnen voorzien van groen gas, de gestelde doelen rondom emissiereducties halen en we nog altijd koeien in de wei zien lopen? Dat is niet makkelijk, maar wel mogelijk.'