Fundamentele verschillen in stikstofaanpak partijen

Nieuws Politiek Peter Smit 10 okt 2025 om 11:34uur

De aanpak van het stikstofprobleem verdeelt de Nederlandse politiek in drie duidelijke kampen. Uit de doorrekening van de verkiezingsprogramma's door het Centraal Planbureau (CPB) en het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) blijkt dat sommige partijen inzetten op strenge regels en verplichte krimp van de veestapel, terwijl andere partijen juist kiezen voor vrijwillige financiële prikkels of nauwelijks extra maatregelen.

Er zijn grote verschillen tussen de partijen in de stikstofaanpak, blijkt uit de doorrekeningen van de verkiezingsprogramma's.

De kans op het behalen van de stikstofdoelen door een volgend kabinet hangt daarmee sterk af van de politieke keuzes na de Tweede Kamerverkiezingen, stellen CPB en PBL. GroenLinks-PvdA, VVD, NSC, D66, BBB, CDA, SGP, ChristenUnie, Volt en JA21 zijn de partijen die hun verkiezingsprogramma lieten doorrekenen.

GroenLinks-PvdA, Volt, D66 en ChristenUnie zetten in hun verkiezingsprogramma's vol in op het halen van de stikstofdoelen door strikte normen, nieuwe heffingen en stevige maatregelen. Volt voert onder meer een slachtheffing, een broeikasgasheffing en strengere eisen voor vrije-uitloopdieren in, waardoor de veestapel naar verwachting fors krimpt.

Beperkte compensatie

GroenLinks-PvdA kiest voor een norm voor grondgebondenheid en een verbod op kunstmest op graslanden, aangevuld met verhandelbare stikstofemissierechten. Beide partijen stellen geen of beperkte compensatie beschikbaar, wat tot juridische risico's kan leiden.

D66 zet ook in op grondgebondenheid en het aanscherpen van uitstootnormen van stallen. Ook wil deze partij een heffing op broeikasgassen in de landbouw. ChristenUnie wil ook minder uitstoot uit stallen, grondgebondenheid en voegt daar doelsturing aan toe. Beide partijen willen ook een heffing op kunstmest en subsidies voor bedrijfsbeëindiging,. Bij deze twee partijen zal de veestapel fors krimpen, stellen CPB en PBL.

VVD en CDA kiezen voor een minder dwingende aanpak door vooral extra budget beschikbaar te stellen voor vrijwillige opkoopregelingen, extensivering en innovatie. Zo wil de VVD doelsturing met emissienormen op bedrijfsniveau invoeren en het CDA bufferzones instellen rond stikstofgevoelige natuurgebieden, maar in beide gevallen gaat het om het stimuleren van vrijwillige deelname door boeren. Zij vermijden zo gedwongen krimp van de veestapel, al krimpt deze wel verder dan in het huidige beleid.

Geen substantiële krimp

BBB, JA21, NSC en SGP blijven dicht bij het huidige beleid. BBB zet in op subsidies voor stalinnovatie en managementmaatregelen en voorziet geen substantiële krimp. JA21 zet bestaande middelen voor de landbouw daarvoor om, terwijl NSC uitsluitend een norm voor grondgebondenheid introduceert. De SGP kiest wel voor extra budget voor vrijwillige beëindiging, maar koppelt hier geen afrekenbare doelen aan, waardoor de impact gering blijft.

Ook de bereidheid tot investeren in de landbouw en natuur verschilt sterk per partij. D66, GroenLinks-PvdA en ChristenUnie trekken miljarden euro's uit voor natuurherstel en de landbouwtransitie, terwijl VVD en CDA zich richten op extensivering en agrarisch natuurbeheer. Volt, BBB en JA21 focussen nauwelijks op uitbreiding en herstel van natuurgebieden.

De CPB- en PBL-analyse benadrukt dat deze verschillen leiden tot uiteenlopende scenario's voor het behalen van de wettelijke stikstofdoelen en toekomstige natuurkwaliteit.

De discussie over de stikstofcrisis blijkt opnieuw een splijtzwam in de politiek. Partijen met een progressieve visie kiezen voor normeren en dwang, terwijl partijen uit het midden en de agrarische hoek vrijwillige prikkels voorstaan en behoudender opereren. Welke strategie het meest effectief zal zijn, moet na de verkiezingen blijken. Maar de kloof in stikstofambities is dit najaar groter dan ooit, blijkt uit de doorrekeningen van de verkiezingsprogramma's.