Combinatie van biomarkers geeft meer inzicht in welzijn koeien

Nieuws Melkvee Ilona Lesscher 11 nov 2024 om 13:18uur

Biomarkers kunnen goed worden toegepast voor het monitoren van welzijn bij koeien, maar er is meer onderzoek nodig om ze praktijkrijp te maken. Dat blijkt uit het meerjarige publiek-private samenwerkingsproject 'Meten welzijn van melkvee met biomarkers' van Wageningen University & Research.

Biomarkers kunnen een goede graadmeter zijn voor het welzijn van koeien.

Nederlandse melkveehouders gebruiken momenteel de welzijnsmonitor in het KoeKompas om het dierenwelzijn op melkveebedrijven in kaart te brengen. Deze methode is tijdrovend en daarmee kostbaar. Bovendien ontbreken objectieve waarnemingscriteria die specifiek indicatief zijn voor 'positief' welzijn.

Het onderzoeksproject richtte zich daarom op het vinden van eenvoudig te meten biomarkers die het welzijn van melkkoeien kunnen aangeven en waarmee verminderd welzijn in een vroeg stadium kan worden onderkend. In het 'experimentele spoor' werden studies uitgevoerd met melkkoeien op de Dairy Campus in het Friese Leeuwarden. Hier werden situaties gecreëerd om het welzijn van koeien positief of negatief te beïnvloeden.

Biomarkers

Het achterliggende principe is gebaseerd op recent onderzoek bij mensen en primaten. Daaruit blijkt dat de emotionele toestand (van positief tot negatief) samenhangt met variatie in neuro-endocriene en fysiologische biomarkers. Denk daarbij aan bepaalde hormonen, componenten van het immuunsysteem in bloed en speeksel en parameters rond hartslag en hartslagvariabiliteit.

In het onderzoek zijn meerdere biomarkers onderzocht, waarvan drie niet-invasieve biomarkers die aan het gedrag en de houding van het dier worden afgelezen. Uit het onderzoek blijkt dat er geen significante verschillen zijn tussen vaarzen in positieve of negatieve omstandigheden. Verder hebben minder actieve, minder angstige en minder sociale vaarzen in de positieve huisvestingssituatie meer variatie in hartslag. Dat wijst volgens de onderzoekers op een beter welzijn.

Fluctuaties in melkgift

De variatie in de dagelijkse melkgift laat zien dat angstigere vaarzen in de negatieve huisvestingssituatie een verminderd welzijn hadden. Dit betekent dat deze vaarzen meer fluctuaties in de dagelijkse melkgift laten zien wanneer ze in een negatieve omgeving worden gehuisvest.

Bij het testen van bloedmonsters zijn geen duidelijke verbanden met het dierenwelzijn gevonden. De onderzoekers schrijven dit toe aan de grote variaties tussen individuele koeien. In het onderzoek komt wel naar voren dat vaarzen in positieve omstandigheden hogere niveaus van vrije vetzuren in het bloed hebben als zij worden blootgesteld aan een stressvolle situatie.

Biomarkers op bedrijfsniveau

Naast het experimentele spoor is ook een praktijkstudie uitgevoerd. In deze studie zijn op 76 melkveebedrijven biomarkers onderzocht om het welzijn te meten. Het welzijn op bedrijven met koeien met een hoger cortisolgehalte in de haren wordt door dierenartsen vaker als 'onvoldoende' beoordeeld na een bedrijfsbezoek. Dat blijkt uit de analyses met enkelvoudige biomarkers.

Verder hebben bedrijven met twee of meer koeien met een verhoogd totaal eiwitgehalte in het bloed gemiddeld een lagere welzijnsscore voor diergezondheid. Het verhoogde eiwitgehalte kan wijzen op gezondheidsproblemen, geven de onderzoekers aan.

Aandachtsbedrijven

Het combineren van verschillende biomarkers kan volgens de onderzoekers helpen beter inzicht te krijgen in het welzijn van melkkoeien. Hierbij zouden bedrijven kunnen worden aangewezen als 'aandachtsbedrijf met betrekking tot dierenwelzijn' op basis van veranderingen in het eiwitpatroon van het bloed en het cortisolgehalte in het haar.

Tijdens de praktijkstudie hadden dergelijke aandachtsbedrijven bijna vijf keer zoveel kans op een 'onvoldoende' van de dierenarts als de niet-aandachtsbedrijven. Op basis van deze resultaten lijkt het mogelijk om op basis van objectieve biomarkers het welzijn van een koppel melkkoeien te monitoren, waarbij een combinatie van biomarkers meer informatie geeft dan een individuele biomarker.