Hoe kan doelsturing vorm krijgen?

De WUR-onderzoekers Wim de Vries, Gerard Ros, Roel Jongeneel en Martin van Ittersum onderscheiden vier vormen van doelsturing. De eerste variant is stimulerende doelsturing. Daarbij kunnen ondernemers vrijwillig kiezen voor een milieu- of natuurdoel en daar een vergoeding voor krijgen. De tweede vorm is prestatiedoelsturing. Hierbij krijgen boeren op basis van metingen een vergoeding voor activiteiten.

Normerende doelsturing is de derde variant, waarbij de overheid het doel vertaalt in een norm en die dwingend oplegt. De vierde en laatste vorm van doelsturing maakt gebruik van normeren en beprijzen. Hierbij krijgen alle ondernemers bijvoorbeeld een emissieplafond en mogen zij emissierechten kopen en huren of verkopen en verhuren.

Dwingend

Stimulerende doelsturing en prestatiedoelsturing zijn vrijwillig, normerende doelsturing en de norm- en beprijsdoelsturing zijn dwingend. Volgens de WUR-onderzoekers is dwingende doelsturing nodig om wettelijke doelen wat betreft stikstof, waterkwaliteit en klimaat te bereiken. 'Het beleid om de biodiversiteit op de boerderij te stimuleren, kan worden vormgegeven met stimulerende doelsturing en prestatiemetingen.'

De Vries, Ros, Jongeneel en Van Ittersum pleiten voor het opstellen van kritische prestatie-indicatoren (kpi's), zoals nu al gebeurt in de melkveehouderij, om deze doelen te bereiken. Volgens hen is het voordeel daarbij dat boeren de vrijheid krijgen om zelf te bepalen hoe ze het gevraagde resultaat willen bereiken.

'Doelsturing en kpi's kunnen de vergunningverlening vlot trekken, maar dan moet het kabinet de milieunormen en bijbehorende indicatoren en rekenwijze voorschrijven in de wet', stellen de WUR-onderzoekers. 'Dan hoeft de overheid bij handhaving alleen te toetsen of aan de rekenwijze van de wet wordt voldaan.'

De overheid kan waarschijnlijk geen boeren belonen voor kpi's als het gaat om natuurbeheer en landschapsonderhoud. Dit komt omdat de Europese Commissie dat kan beoordelen als ongeoorloofde staatssteun en het daarom kan verbieden. Daarentegen kunnen private ketenpartijen en waterschappen zonder problemen premies toekennen aan boeren die ecosysteemdiensten leveren.