Vaccinatie tegen vogelgriep bij hennen kent nog veel hordes

Aan het invoeren van een verplichting tot het vaccineren van leghennen gaat nog heel wat vooraf. Dat vertelt beleidsmedewerker en dierenarts Annemarie Bouma van het ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur, tijdens de themadag ‘Lang leve de kip’, georganiseerd door Sterke Erven.

De aanpak van vogelgriep is in Nederland duidelijk verbeterd, stelt Bouma. ‘Zo is geen sprake meer van direct preventief ruimen binnen de 1 kilometerzone. Via bemonstering van gestorven pluimvee testen we of het bedrijf vrij blijft. En er komen geen beperkingszones meer bij een uitbraak op een locatie met minder dan vijftig gehouden dieren.’

Bioveiligheidsbeleid aangescherpt

Na het hoge aantal uitbraken van seizoen 2021-2022 is het bioveiligheidsbeleid aangescherpt. Dat zorgt ervoor dat in Nederland de laatste jaren bijna nooit sprake is van besmettingen tussen bedrijven. Dat hoge bioveiligheidsniveau blijft overigens ook nodig bij de overstap naar vaccinatie, benadrukt Bouma.

Toch zal het niet lukken om vogelgriepuitbraken altijd te voorkomen. Vaccinatie kan daar wel een flinke bijdrage aan gaan leveren. Bouma: ‘Zeker nu uit het veldonderzoek en de pilotproef in Nederland blijkt dat er drie goede vaccins zijn. Ze beschermen de leghennen tegen de verschijnselen van vogelgriep en verspreiding van het veldvirus. Daarnaast blijkt uit de pilotproef dat het mogelijk is om eieren af te zetten op de markt.’

Er is gekozen om te starten met vaccineren bij leghennen, omdat hiermee de meeste winst is te behalen. Vaccineren op ouderdierbedrijven zou op dit moment te veel belemmeringen opleveren bij de export van broedeieren en eendagskuikens. Ouderdierbedrijven hebben hun bioveiligheid al op een hoog niveau en het gaat om minder bedrijven dan bij de leghennen. Vleeskuikens lopen minder risico op een besmetting met vogelgriep door de leeftijd van de dieren en het geringe aantal contacten. En het kleine aantal eenden- en kalkoenbedrijven levert maar weinig winst op bij vaccinatie.

Plan van aanpak

Het ministerie werkt nu aan een plan van aanpak voor vaccinatie en hoopt dat nog dit jaar rond te krijgen. Daarbij heeft het ministerie uitgebreid overlegd met de overkoepelende organisatie Avined om zo alle drempels voor vaccinatie goed in beeld te krijgen en zoveel mogelijk weg te nemen, voordat werkelijk wordt besloten over te gaan tot vaccinatie.

Een drempel zijn de handelsbelemmeringen die derde landen kunnen opwerpen als Nederland gaat vaccineren. ‘We beseffen dat dit verder kan gaan dan handelsbelemmeringen voor de eieren en eiproducten’, zegt Bouma. ‘Ook de export van pluimveevlees, broedeieren of eendagskuikens kan erdoor worden geraakt. Dus dat moet zoveel mogelijk worden beperkt.’

Wat doen de retailers

Binnen de Europese Unie mogen lidstaten de export van eieren van gevaccineerde hennen niet tegengaan. ‘Wel kunnen de afnemers ofwel de retailers zeggen dat ze die eieren niet willen’, geeft directeur inkoop Petro Boon van de Van Beek Group aan. ‘En dat risico is groot. Dat hebben we gezien bij de pilotproef met vaccineren in Nederland’, aldus Boon. ‘Er was met veel moeite maar één retailer te vinden die de eieren in het schap wilde leggen en die wil anoniem blijven. De tweede soort eieren mocht niet de verwerking in, ook niet voor veevoer, maar moest naar de Rendac.’

Een van de redenen voor de lage acceptatie van eieren van gevaccineerde hennen lijkt de sterke emotie te zijn van mensen die kritisch zijn op vaccinatie. Daar zijn Boon en diverse pluimveehouders in de zaal het over eens. ‘Naar aanleiding van de pilotproef kwamen er veel vragen van consumenten of die eieren niet een risico vormden’, vertelt Boon.

Boon vindt dat er dan ook gerichte onafhankelijke informatie moet worden geboden aan de consumenten en zeker aan de mensen die terughoudend zijn ten aanzien van vaccinatie. Dat is volgens haar nodig om ze beter te informeren en mee te nemen in de voordelen en beperkingen van vaccinatie.

Veilig voor consumptie

De eieren zijn veilig voor consumptie, verzekert onderzoeker Kim Bouwman van Wageningen University & Research. Samen met haar collega’s heeft ze de veldproef met drie vaccinatiestrategieën uitgevoerd. ‘Bij de ‘challengeproef’, waarbij we gevaccineerde hennen bewust besmetten met een hoge dosis van het veldvirus, vonden we geen virus op de eieren.’

Een ander lastig probleem dat volgens Boon om een oplossing vraagt, is het intensieve verkeer van broedeieren, eendagskuikens en opfokhennen tussen Nederland, België en Duitsland. De broederijen, opfokkers en legbedrijven in deze drie landen zijn onderling sterk verbonden. En volgens de Europese regels mag je geen dieren exporteren die zijn gevaccineerd tegen vogelgriep. Dit kan dus het best Europees worden opgelost.

Volg de ontwikkelingen rondom vogelgriep op onze themapagina

Op de vraag van Bouma of het mogelijk was om deze connecties met België en Duitsland op te heffen, komt ook vanuit de pluimveehouders een duidelijk ontkennend antwoord. Dus daar moet nog een oplossing voor komen.

Vaccins bieden goede bescherming tegen vogelgriep
Bij een besmetting met vogelgriep overleeft normaal gesproken vrijwel geen enkele kip. Vaccineren beschermt leghennen tot minimaal 85 weken leeftijd heel goed, blijkt uit de veldproef waarbij de dieren met twee vaccins volgens drie strategieën zijn gevaccineerd.
Door de vaccinatie overleven de leghennen wel, bleek duidelijk uit de ‘challengeproeven’ waarbij de dieren bewust werden besmet met een hoge dosis van het veldvirus. De uitval onder de hennen bleef beperkt, terwijl de ongevaccineerde hennen door de besmetting allemaal uitvielen en voor die tijd de hokgenoten besmetten die het vogelgriepvirus niet opzettelijk hadden gekregen. En ook deze dieren zijn vervolgens allemaal doodgegaan.
De gevaccineerde leghennen besmetten hun niet-gevaccineerde hokgenoten slechts in geringe mate. Het virus krijgt nauwelijks de kans om zich te verspreiden en loopt dood. Een boostervaccinatie helpt flink, zo bleek uit het onderzoek van Wageningen University & Research.