Innoveren met ontzouten van drainwater

Water is een van de belangrijkste issues in de glastuinbouw, naast energie en gewasbescherming. Op de meest recente vakbeurs HortiContact was dat te merken, met veel standhouders van toeleveranciers in watertechniek.

Het bedrijf Water Future is een relatief nieuwe speler die in het oog springt met de zuiveringsinstallatie EcoGreen. Dit systeem maakt het mogelijk drainwater te zuiveren van natrium, terwijl de meststoffen in het water blijven en herbruikbaar zijn. Het bedrijf uit het Brabantse Dongen ontving hiervoor een nominatie voor de HortiContact Innovatie Award.

Komkommerkwekerij Van Gog uit Helmond heeft al enkele jaren ervaring met de innovatieve installatie. Eind maart liet Van Gog een tweede systeem installeren op hun nieuwe locatie in Grubbenvorst. Opvallend, want de kwekerij is de enige die de investering tot nu toe aandurfde. ‘Wij zijn al lang bezig met deze techniek. De voorloper ‘NoNa plus’ hebben we samen met Ridder ontwikkeld. Telers investeerden er echter nauwelijks in en vervolgens haakte Ridder af’, blikt Willem van Baak van Water Future terug.

Door de coronapandemie en de gasprijzencrisis hadden glastuinbouwbedrijven andere prioriteiten, terwijl de invoering van de normen van de Kaderrichtlijn Water nog ver weg was, zo verklaart hij die houding. ‘De tijd is er inmiddels wel rijp voor, want volgend jaar gaat de richtlijn in.’

Flinke uitdaging

De glastuinbouw heeft om die reden als doel gesteld om vanaf dat jaar nagenoeg emissievrij te zijn wat betreft stikstofmeststoffen en gewasbeschermingsmiddelen. Dat is een flinke uitdaging. Bedrijven die op substraat telen, recirculeren normaliter hun drainwater. Zij zuiveren dit eerst van ziektekiemen om het daarna opnieuw te gebruiken als gietwater.

Een obstakel hierbij is de ophoping van zouten, zoals natrium. Bij hogere natriumconcentraties wordt de wortelgroei beperkt, omdat het de opname van kalium, calcium en magnesium hindert. De waterkwaliteit verslechtert dus in de loop van de teelt, waardoor er alsnog veel moet worden geloosd. Die reststroom moet eerst worden voorgezuiverd van gewasbeschermingsmiddelen.

Met de EcoGreen is het mogelijk om natrium uit het drainwater te filteren, zonder dat de meststoffen eruit gaan. Zo kan een teler de recirculatiegraad verhogen, zegt Van Baak. ‘De installatie haalt natrium, kalium, chloride en nitraat eruit, terwijl de meststoffen calcium en magnesium er grotendeels in blijven.’

Doordat gewasbeschermingsmiddelen niet in het lozingswater terechtkomen, is ook geen nabehandeling nodig met een zuiveringsinstallatie. De EcoGreen is BZG-gecertificeerd (Beoordelingscommissie Zuiveringsinstallaties Glastuinbouw) en voldoet ook aan de zuiveringsplicht. Van Gog Kwekerijen stak al in 2023 de nek uit met de installatie, om zich op tijd voor te bereiden op de strengere regelgeving. Nu voldoet het bedrijf aan de eis ‘nagenoeg emissievrij’. Nadat de kwekerij ook de voorloper in gebruik had, volgde samen met Water Future de ontwikkeling naar het huidige systeem.

Proefopstelling

Daartoe werd de proefopstelling op de kwekerij in Helmond opgewerkt tot volwaardig systeem. Operationeel directeur Koen Saris vertelt: ‘We kunnen in de teelt al nagenoeg zonder lozing uit de voeten. Bovendien is de kwaliteit van het water beter, omdat je er alleen dat element uithaalt waar je last van hebt, natrium dus. De zouten in het water remmen de groei.’

Lees ook: Emissievrij zachtfruit telen op 1 hectare

Nu die mineralen eruit zijn, ziet Saris een vitaler gewas in de kas staan. Dit komt door de betere wortelontwikkeling. ‘Als je het water niet ontzout, moet je periodiek verversen. Dit terwijl je juist zoveel mogelijk wilt recirculeren. Bij het spuien gooi je vervolgens kalium en calcium weg meststoffen die je in de teelt nodig hebt. Die hoeven wij niet meer steeds aan te vullen. Dat bespaart direct geld.’

Dankzij de goede ervaringen heeft Van Gog de beperkte proefopstelling in Grubbenvorst afgelopen maand vervangen door een compleet nieuw systeem, dat genoeg capaciteit heeft om de 32 hectare te voorzien.

Filters en membranen

De installatie werkt met filters en membranen, waar het drainwater voortdurend onder lage druk wordt doorgevoerd. Van Baak: ‘Het systeem werkt met elektrodialyse en ion-selectieve membranen. Die membranen zijn ‘monovalent selectief’ en houden calcium en magnesium tegen met een afstotende laag. Dat hebben wij speciaal ontwikkeld. We maken gebruik van het verschil in ladingsdichtheid per element.’

Lozen vanuit de drainwatersilo gebeurt nog steeds, maar wel minder. ‘Dit systeem bespaart zo’n 80 procent water en zorgt ook voor 60 à 80 procent nutriëntenbehoud’, aldus Van Baak. Water Future kan nog een stap verder gaan, met een techniek om nitraat weer terug te winnen en in de kas te hergebruiken in een passende dosering. ‘Dit systeem is echter nog niet op de markt.’

LIB helpt telers bij innovaties in verduurzaming
De doorontwikkeling van de EcoGreen in de huidige vorm is mede tot stand gekomen met steun van de Stuurgroep Landbouw Innovatie Noord-Brabant (LIB), een fonds dat dertig jaar geleden in het leven is geroepen door provincie Noord-Brabant en ZLTO. ‘We ondersteunen bij verduurzaming en het versterken van maatschappelijk draagvlak’, vertelt programmamanager Rens Kuijten.
Aan LIB is een subsidiefonds verbonden, waaruit jaarlijks zo’n dertig projecten gesteund worden. ‘Het zijn relatief kleine bedragen, waarmee we innovaties helpen aanjagen in de beginfase. De inzet van het netwerk is minstens zo belangrijk’, aldus Kuijten. ‘Het draait in die beginfase nog niet om veel geld, maar om ondernemers die hun nek uitsteken een duwtje in de rug te geven. Dit doen we door hulp te bieden bij planvorming en koppeling aan de juiste sparring- of projectpartner.’