In Limburg zijn groenten allesbehalve vergeten

Kardoen, meiraap, schorseneren, brave hendrik en kruutmoos: ze staan in vrijwel geen enkel huishouden regelmatig op de eettafel. Toch maken ze onlosmakelijk deel uit van de Nederlandse voedselgeschiedenis en eetcultuur. In het Limburgse Beesel houdt Stichting Vergeten Groenten zo'n driehonderd soorten in ere.

In+Limburg+zijn+groenten+allesbehalve+vergeten
© Maartje van Berkel

Licht aarzelend staan de Nieuwe Oogst-verslaggever en fotografe met een felgekleurde bloem in de hand. 'Ja hoor, deze bloem kun je gewoon eten, is erg lekker', bezweert Jac Nijskens. Hij heeft gelijk, de bloem is prima eetbaar, kruidig en rijk van smaak. Nijskens leidt vol enthousiasme rond door de showtuin en productietuin van Stichting Vergeten Groenten. Er staan tegen de driehonderd verschillende rassen in de tuin, veelal vergeten door een groot deel van de consument.

Terwijl een groep vrijwilligers bezig is met het onderhouden van de tuin, vertelt Nijskens over het ontstaan van het initiatief in Beesel. Op de plek waar nu de tuin ligt, had Nijskens eigenlijk het varkensbedrijf moeten hebben dat zijn vader voorheen runde. Althans, dat was de bedoeling toen hij begin jaren tachtig aan de HAS studeerde. 'Maar al in mijn tweede jaar bedacht ik dat dat hem niet zou gaan worden; met een varkensbedrijf zou ik met alle belemmeringen hier mijn pensioen niet gaan halen.'

Toen Nijskens' vader uiteindelijk stopte als boer, zocht hij naar een nieuwe bestemming voor het bedrijf. De ondernemer, op dat moment werkzaam bij DLV Advies, besloot kookworkshops te gaan geven. 'Mijn vader was sceptisch, maar ik zag kansen. Om onderscheidend te zijn van andere kookstudio's besloot ik me te richten op oud-Hollandse gerechten.' Toen, begin jaren 2000, werd het zaadje gelegd voor een passie die tot op de dag van vandaag voortduurt.

Er hebben hier chef-koks staan huilen van geluk, ze wisten niet dat groente zo lekker kon zijn

Jac Nijskens, oprichter Stichting Vergeten Groenten

'Ik ging mij verdiepen in recepten en ingrediënten en kwam ineens dingen als pastinaak tegen. Dan ga je de kookboeken van oma eens doornemen en gaat er een wereld voor je open', vertelt de ondernemer. 'Uiteindelijk heb ik elk botanisch boek dat tussen 1400 en 1850 is gedrukt bestudeerd, in alle mogelijke talen. Er bleek zoveel te vinden, ik werd er door gegrepen. Op de top had ik hier richting de achthonderd soorten in de tuin staan en kwamen binnen- en buitenlandse media langs om over de vergeten groenten te berichten.'

Het leidde tot de oprichting van Stichting Vergeten Groenten. Nijskens is er zelf officieel niet meer actief, een groep van 25 vrijwilligers doet het onderhoud aan de tuin. Ook geven zij lezingen en rondleidingen en staat aan de straat een kraampje om de kosten te dekken. Regelmatig zijn er bijeenkomsten met een historisch thema rondom voedsel.


Sommige groenten zijn in de loop der jaren verdwenen van onze eettafels. En met een reden, want andere soorten bleken beter houdbaar en brachten per hectare meer op. Toch staan chef-koks soms met tranen in hun ogen als ze in Beesel een van de honderden vergeten groenten proeven. Zo lekker kunnen groenten dus zijn. Stichting Vergeten Groenten joeg de afgelopen jaren al met succes de comeback van soorten als pastinaak, snijbiet en schorseneer aan.
Sommige groenten zijn in de loop der jaren verdwenen van onze eettafels. En met een reden, want andere soorten bleken beter houdbaar en brachten per hectare meer op. Toch staan chef-koks soms met tranen in hun ogen als ze in Beesel een van de honderden vergeten groenten proeven. Zo lekker kunnen groenten dus zijn. Stichting Vergeten Groenten joeg de afgelopen jaren al met succes de comeback van soorten als pastinaak, snijbiet en schorseneer aan. © Maartje van Berkel

Op de dag dat Nieuwe Oogst de tuin bezoekt, is het warm. Op de aanpalende camperplaats van Nijskens staan wat kampeerders, verder is er geen bezoek. In de tuin wordt hard gewerkt door de vrijwilligers. 'Zal ik van de valappels een appeltaart maken?', vraagt een van hen aan Nijskens. 'Of zal ik in de tuin ingrediënten voor een soepje zoeken? Wat kan ik gebruiken?' De man krijgt carte blanche, mag zelf iets bij elkaar zoeken voor een lekker recept.

In de afgelopen jaren hebben niet de minsten eenzelfde ronde door de tuinen gemaakt, op zoek naar bijzondere ingrediënten. 'Via groothandel Rungis leverden we aan 80 procent van alle sterrenrestaurants. Tot het punt dat anderen het ook, grootschaliger, gingen doen. Dat was een leuk avontuur, al was verkoop nooit het doel. Er hebben hier chef-koks en agf-specialisten huilend van geluk gestaan, ze wisten niet dat groenten zo lekker konden smaken.'


Tekst gaat verder onder kader.

Boerencultuur in de zomer

Hoe brengen boeren en tuinders de zomer door? En wat is de ultieme zomerbeleving op het platteland? Nieuwe Oogst trekt erop uit om de tradities en evenementen te ervaren. Van een festival tot een markt en van een bloemencorso tot een boerencamping. Het zijn momenten waarop agrariërs echte cultuurdragers zijn en toeristen en stedelingen genieten van de landbouw. In de zomerserie Boerencultuur in de zomer leggen we die momenten vast. Bekijk ook de videoreportages op nieuweoogst.tv.

Toch zijn veel soorten in de vergetelheid geraakt, en Nijskens snapt dat ook. 'Neem brave hendrik of kardoen. Dat zijn groenten die ooit veel werden gebruikt, maar ze brachten te weinig op qua calorieën, smaak of houdbaarheid. Met de ontdekking van nieuwe werelden kwamen er nieuwe soorten die het beter deden. En van andere soorten groenten zijn rassen gaandeweg verdwenen omdat nieuwere varianten meer opbrachten per hectare of beter te bewaren bleken.'

Met de stichting willen Nijskens en zijn team van enthousiaste vrijwilligers een stuk verdwenen cultuur onder de aandacht brengen. Nijskens zelf heeft een database aangelegd met daarin de eigenschappen en toepassingen van duizenden soorten. In de tuin staan bij elke soort bordjes met daarop informatie over de betreffende groente en de teelt ervan. De groepen die zich laten rondleiden bestaan onder meer uit schoolklassen, bedrijven en buitenlandse telers. 'Maar ook cateraars, veredelaars, boeren en de verwerkende industrie zijn hier geweest', aldus Nijskens.


Informatiebord over rode boerenkool, een typische vergeten groente die hier met liefde wordt geteeld.
Informatiebord over rode boerenkool, een typische vergeten groente die hier met liefde wordt geteeld. © Maartje van Berkel

Tijdens een rondgang door de tuin vertelt hij honderduit. Als Nijskens op stoom is, blijft hij historische verhalen spuwen. Dit is een man met een missie en een enorme hoeveelheid kennis. 'Elke soort is te koppelen aan de geschiedenis', bezweert hij. 'Zo hoort de oranje wortel bij het Plakkaat van Verlatinghe waarin Nederlandse provincies zich afzetten tegen de Spaanse heerser Filips II. Tijdens het beleg van Haarlem werd deze wortel het symbool van verzet, terwijl oranje wortel voorheen werd gezien als iets van de duivel.'


Comeback

Mede door de inzet van de stichting hebben sommige vergeten groenten inmiddels een comeback gemaakt naar de 'mainstream'. 'In de culinaire gastronomie zijn bepaalde soorten geland. Soorten als meiraap, aardpeer, snijbiet, pastinaak en schorseneren zijn echt uit de vergetelheid geraakt', ziet Nijskens.

Toch valt er nog een wereld te winnen. Een hele generatie die de groentesoorten niet kent, is er nooit mee in aanraking geweest. Waar voorheen kennis werd overgedragen, is dat nu weg. Nijskens: 'Daardoor is bij consumenten weinig kennis over deze groentesoorten. 'Er zijn legio kansen voor leuke producten. Waarom geen pastinaakkroketten? Of producten met een regionale insteek. Het Noord-Hollandse Blokkerder boontje, of kruutmoos in Drenthe en Overijssel. Het is aan telers en de industrie om het consumenten makkelijker te maken.'

Nijskens neemt afscheid en stapt op zijn fiets. Veel groentesoorten mogen vergeten zijn, hier in zijn tuin in Beesel worden ze respectvol in ere gehouden.


De productietuin van Stichting Vergeten Groenten wordt onderhouden door vrijwilligers.
De productietuin van Stichting Vergeten Groenten wordt onderhouden door vrijwilligers. © Maartje van Berkel

Vrijwilligers houden erfgoed in leven

Door topkoks, voedingsdeskundigen, telers en anderen wordt Jac Nijskens gezien als de inspirator en grondlegger van de vergetengroentencultuur in Nederland. Als een van de eersten bracht Nijskens vergeten groenten onder de aandacht en maakte hij ze populair. Stichting Vergeten Groenten heeft als doel 'de rijkdom aan historische, bijzondere en zeldzame groenten onder de aandacht van een breed publiek te brengen'. Daartoe onderhoudt en beheert de stichting, die volledig op vrijwilligers draait, een show-, kruiden- en productietuin. De Historische Groentehof van de stichting in Beesel is elk jaar in de zomer en herfst geopend en dagelijks vrij te bezoeken tussen 09.00 en 17.00 uur. In deze periode staat de tuin vol met enkele honderden soorten groenten en bloemen. Daarnaast worden rondleidingen en workshops gegeven.

Lees ook

Laatste nieuws

Nieuwste video's

Kennispartners

Meest gelezen

Nieuw op MechanisatieMarkt.nl

Meer advertenties

Vacatures

Weer

  • Zondag
    22° / 14°
    75 %
  • Maandag
    23° / 13°
    20 %
  • Dinsdag
    21° / 12°
    60 %
Meer weer