Watertekort zet Zuid-Europa op scherp

Volgens RaboResearch kan strenger waterbeleid in Zuid-Europa de concurrentieverhoudingen tussen teelten flink veranderen. Vooral groenten en bessen staan sterk, terwijl citrus en olijven kwetsbaarder zijn.

Landbouw is goed voor ongeveer een derde van alle zoetwateronttrekking in de Europese Unie, meldt RaboResearch in het rapport ‘Water scarcity: How stronger governance could reshape crop competitiveness in the EU’. In mediterrane landen loopt dat aandeel op tot 70 procent.

Vooral Spanje, Italië, Griekenland en Portugal zijn gevoelig voor structurele waterschaarste. In totaal komt 21 procent van de Europese gewasproductiewaarde uit geïrrigeerde teelten in regio's waar duurzaam beschikbare watervoorraden tekortschieten.

De druk op het watergebruik kan verder toenemen. De Europese Water Resilience Strategy bevat een niet-bindend doel om het waterverbruik in alle sectoren in 2030 met 10 procent te verminderen. Als dat onvoldoende oplevert, kunnen volgens de analisten van RaboResearch strengere onttrekkingslimieten, hogere waterprijzen of andere verdeelsystemen volgen.

Bruto-opbrengst per kuub irrigatiewater

Granen, oliezaden en suikerbieten komen uit op iets meer dan 1 euro per kuub. Olijven zitten rond 2,50 euro, citrus rond 4,50 euro en druiven rond 6 euro. Aardappelen halen circa 9,50 euro. Bij groenten ligt de opbrengst op ongeveer 11 euro in de vollegrond en tot 31 euro in kassen. Bessen staan bovenaan met gemiddeld circa 55 euro per kuub.

Als irrigatiewater een hogere prijs krijgt, wordt dat verschil direct relevant voor de bedrijfsvoering, stelt RaboResearch. Telers die per kuub meer waarde realiseren, kunnen in theorie meer betalen om toegang tot water veilig te stellen. Bij teelten met een lage opbrengst per kuub komt de marge eerder onder druk. Investeren in efficiëntere irrigatie, minder water gebruiken of overstappen op een andere teelt kan dan noodzakelijk worden.

Beperkte marktgevolgen

Desondanks verwacht RaboResearch voor granen, oliezaden en suikerbieten beperkte marktgevolgen. Slechts een klein deel van de Europese productie komt uit geïrrigeerde teelten in waterarme gebieden. Een productiedaling kan bovendien worden opgevangen door regenafhankelijke teelt elders in Europa of door import.

Bij citrus en olijven ligt dat anders. Van de Europese citrusproductie komt 71 procent uit geïrrigeerde teelten in waterarme regio's. Voor olijven en olijfolie is dat 38 procent. Vooral de olijfoliemarkt is kwetsbaar, omdat de wereldproductie sterk is geconcentreerd rond de Middellandse Zee. Spanje, Italië en Griekenland nemen samen ongeveer 60 procent voor hun rekening.

Groentetelers staan er gunstiger voor, constateren de analisten. Ondanks hun grote afhankelijkheid van irrigatie genereren groenten relatief veel waarde per kuub water. Vooral glastuinbouw kan daardoor hogere waterkosten beter dragen.

Vers fruit en druiven zitten ook in een relatief sterke positie. Kleinere bedrijven en telers met lagere opbrengsten hebben minder financiële ruimte om extra voor water te betalen of snel te investeren.

Andere teelt niet eenvoudig

Een andere teelt kiezen is bovendien niet eenvoudig, weten de Rabobank-analisten. Bodem, klimaat, machines, kennis en afzet bepalen wat op een bedrijf mogelijk is. Bij boomgaarden en wijngaarden spelen ook de lange investeringsduur en aanlooptijd mee.

Veel familiebedrijven in Zuid-Europa beschikken daarnaast niet altijd over voldoende middelen om snel te investeren in druppelirrigatie, droogtetolerante rassen of een ander teeltsysteem. Volgens RaboResearch zouden boeren en tuinders daarom de vraag moeten stellen hoeveel opbrengst iedere beschikbare kuub water oplevert.

Wie water bespaart zonder productie of kwaliteit in te leveren, kan zijn positie versterken. Waar water structureel schaarser en duurder wordt, kan uiteindelijk ook de teeltkeuze zelf ter discussie komen te staan, meldt RaboResearch.