Rapport legt zwakke plekken in het Nederlandse voedselbeleid bloot

Analyse Politiek René Bouwmeester 14 mei 2026 om 14:00uur

Het ontbreekt de Nederlandse overheid aan een duidelijke visie op voedselzekerheid. Ook onderschat het kabinet de eigen kwetsbaarheid op voedselgebied. Een nieuwe strategie is broodnodig.

Een rapport van de Adviesraad Internationale Vraagstukken dat deze week verscheen, toont de noodzaak van een nationale voedselstrategie duidelijk aan.

De Tweede Kamer vroeg het kabinet enkele maanden geleden om een nationale voedselstrategie op te stellen. Zo’n strategie moet helpen ons land weerbaar te maken in een geopolitiek instabielere wereld.

Een rapport van de Adviesraad Internationale Vraagstukken (AIV) dat deze week verscheen, toont de noodzaak van zo’n voedselstrategie duidelijk aan. De AIV is het adviescollege voor de regering en het parlement op het gebied van buitenlands beleid en staat onder leiding van oud-minister Bert Koenders.

Straat van Hormuz

De blokkade van de Straat van Hormuz, cruciaal voor de internationale handel in energie en kunstmest, onderstreept hoe kwetsbaar de mondiale voedselvoorziening is. De voedselzekerheid van 45 miljoen mensen komt in gevaar.

De voedsel- en landbouworganisatie van de Verenigde Naties FAO sprak hier haar zorgen over uit. De combinatie van klimaatverandering, handelsconflicten en geopolitieke spanningen vergroot de kwetsbaarheid. De gevolgen raken ook Nederland.

Het AIV-rapport laat zien hoe Nederland er op dit vlak voor staat. De adviesraad is kritisch en heeft de bevindingen aangeboden aan het ministerie van Buitenlandse Zaken en Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur.

Kwetsbaar

Nederland beschikt over veel kennis, hoogwaardige technologie en een internationaal netwerk op het vlak van landbouw en voedsel. Het speelt daarmee een belangrijke rol in de wereldwijde voedselketen. Tegelijkertijd vindt de AIV ons land kwetsbaar.

De meest fundamentele tekortkoming is het ontbreken van een overkoepelende voedselstrategie. De recentste landbouwvisie dateert uit 2018 en richt zich primair op de verduurzaming van de Nederlandse landbouwproductie. De internationale vraagstukken rond voedselzekerheid, voeding en mondiale voedselsystemen krijgen veel minder aandacht.

Versnipperd beleid

Het beleid is versnipperd over landbouw, handel, ontwikkelingssamenwerking, klimaat en geopolitiek, zonder samenhang. Hierdoor ontbreekt richting bij het maken van keuzes en blijft de eigen kwetsbaarheid onderbelicht, stelt de AIV. Het kabinet reageert vooral op incidenten.

Nederland moet een voedselstrategie ontwikkelen waarin de eigen kennis doelgericht wordt ingezet, zo vindt de AIV. De strategie zou de weerbaarheid, gezondheid en duurzaamheid moeten versterken.

Een andere tekortkoming is dat Nederland en de EU sterk afhankelijk zijn van geïmporteerd veevoer, kunstmest en energie, vaak uit onrustige regio’s zoals Rusland. Daardoor blijft de weerbaarheid van het voedselsysteem tegen geopolitieke schokken en marktverstoringen gering.

Geopolitieke spanningen

Effectieve inzet op voedselzekerheid vraagt om langdurige samenwerking met partnerlanden. De adviesraad noemt dat belangrijker dan ooit in een wereld waarin geopolitieke spanningen toenemen. Nederland kan het voortouw nemen, bijvoorbeeld door samen te werken met landen als Brazilië, Zuid-Afrika, Canada, Marokko en Thailand. Deze hebben ook een sterke positie in de voedselproductie, voedselexport of kunstmestproductie.

Dergelijke samenwerkingsverbanden kunnen volgens de AIV bijdragen aan duurzame voedselsystemen. Daarnaast zouden ze een snellere aanpak van honger in conflictsituaties mogelijk maken, zoals bij de verstoringen rond de Straat van Hormuz.